خرید کتاب آموزش دوربین مداربسته 2
دی
۱۵
۱۳۹۵

رله چیست؟ طرز کار رله

با عرض سلام و درود خدمت شما کاربران وفادار. ابتدا تشکر می کنیم بابت استقبال خوبی که از سایت “استادکارُ شاگرد” داشتید. سایت “استادکارُ شاگرد” در واقع  سایتی است که پیوند بین استادکارها و علاقه مندانی که می خواهند در یک زمینه کارآموزی یا به اصطلاح شاگردی کنند را برقرار می کند. بد نیست شما هم در گوگل کلمه “استادکار شاگرد” را سرچ کنید و سری هم به سایت جدید ما بزنید.
خب امروز می خواهیم در مورد طرز کار یک قطعه دوست داشتنی و بسیار پرکاربرد به نام رله صحبت کنیم. تعریف علمی که از رله بیان می شود این است:

رله چیست؟

رله نوعی کلید الکتریکی سریع یا بی‌درنگ است که با هدایت یک مدار الکتریکی دیگر باز و بسته می‌شود.

از آنجایی که شاید شما هم مثل من از تعریف های علمی خوشتان نیاید یک تعریف ساده تر و خودمانی تر برای آن بیان می کنم که تا آخر عمر این تعریف از ذهنتان پاک نشود.

در واقع رله یک کلید تبدیل است، با این تفاوت که در کلید تبدیل به یک انسان نیاز است تا با دست خود، کلید تبدیل را فشار دهد. ولی در رله یک جریان برق این کلید را تغییر حالت می دهد. یعنی ما یک ولتاژ برق را به رله می دهیم و رله، کلیدِ تبدیلی را که در داخل آن تعبیه شده است، برای ما خاموش و روشن می کند.

در رله های الکترومکانیکی، این ولتاژی که ما به رله می دهیم تا رله فعال شود، معمولاً ولتاژ کوچکی است ولی کلیدی که در داخل رله تغییر حالت پیدا می کند، می تواند جریان بزرگی را برای ما قطع و وصل کند.

بعداً خواهید دید که از این خاصیت چه استفاده های زیادی در برق ساختمان، برق صنعتی و الکترونیک می توان کرد.

اگر خاطرتان باشد در قسمت آموزش کلید تبدیل ، مدار داخلی یک کلید تبدیل را به صورت زیر طراحی کردیم. این مدار که نحوه عملکرد کلید تبدیل را نشان می دهد، در پایین نشان داده شده.

 

روش عملکرد کلید تبدیل

 

همان طور که می بینید. در کلید تبدیل، زمانی که کلید پایین است، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۲ در تماس است و وقتی کاربر کلید را تغییر حالت میدهد، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۱ تماس پیدا می کند.

خب حالا اگر ما دست کاربر را حذف کنیم و به جای آن یک بوبین قرار دهیم، در این حالت ما یک رله ساخته ایم. به طور خلاصه بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می کنیم خاصیت آهنربایی پیدا می کند و یک تیغه را به سمت خود جذب می کند.

شماتیک رله
همان طور که در تصویر بالا مشاهده می کنید، زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که از این به بعد به آن COM می گوییم به پایه NC وصل است و وقتی به بوبین برق می دهیم، تیغه داخل رله جابجا شده و این بار پایه POLE به پایه NO وصل می شود.

حتماً می پرسید خب این رله به چه دردی می خورد؟ بد نیست به مدار فتوسل معکوس نگاهی بیندازید و یکی از کاربردهای این قطعه الکترونیکی را مشاهده کنید. این قطعه در داخل چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترل ها و فتوسل ها استفاده می شود. اگر خاطرتان باشد در کتاب آموزش برق ساختمان هم از این قطعه در یکی از مدارات برق ساختمان استفاده کرده ایم.

 

رله های الکترومکانیکی در بازار به صورت مکعب های کوچکی ساخته می شوند که اندازه آنها حدوداً به بزرگی یک بند انگشت است. تعدادی از این رله ها را در پایین مشاهده می کنید.

رله 5 ولتی

یک رله ۵ ولت دی سی

 

رله 9 ولت DC
یک رله ۹ ولت دی سی

 

رله 12 ولت دی سی
یک رله ۱۲ ولت دی سی

قیمت این رله ها بسیار پایین است و می توانید با ۲ یا ۳ هزار تومان یکی از آنها را تهیه کنید. تمام رله هایی که در بالا مشاهده کردید ۵ پایه دارند. دو تا از پایه ها مربوط به بوبین داخل رله است که باید به این دو پایه یک ولتاژ مثبت و منفی DC وصل شود. و سه پایه دیگر هم مربوط به NC و NO و COM است. برای اینکه بتوانید این پایه ها را تشخیص دهید به تصویر زیر نگاه کنید.

پایه های رله 12 ولت

تصویر یک رله ۵ پایه را در دست من مشاهده می کنید. همانطور که می بینید وقتی پشت رله را به سمت خود می‌گیرید بطوری که ۳ تا از پایه های آن به سمت پایین و ۲ تا پایه ها به سمت بالا باشد. از چپ به راست و از بالا به پایین، اولین پایه NO است. دومین پایه NC است. سومین پایه منفی بوبین است. چهارمین پایه COM است و پنجمین پایه مثبت بوبین است. البته در رله ها ترتیب پایه مثبت و منفی برای بوبین مهم نیست و اگر مثبت و منفی جابجا شوند مشکلی پیش نمی‌آید.

 

برد رله:

اگر حوصله لحیم کاری و اتصال سیم به پایه های این رله ها را ندارید می توانید از بردهای آماده استفاده کنید که برای هر کدام از پایه های آن یک ترمینال نصب شده و به راحتی می توانید سیم برق را به این ترمینال ها متصل کنید، در این صورت نیازی به لحیم کاری ندارید. یک نمونه از این برد رله ها را مشاهده می کنید.

رله 12 ولت dc

نکته: توان مصرفی بوبین این رله ها معمولا ۰٫۲ تا ۰٫۳ وات است. یعنی جریان بسیار کمی در حد ۲۰ تا ۵۰ میلی آمپر مصرف می کنند.

 

رله هایی که در بالا مشاهده کردید، به رله های تک کنتاکت الکترومکانیکی معروفند، چون عملکرد آنها از طریق یک عمل مکانیکی صورت می گیرد و یک تیغه فلزی در داخل این رله ها جابجا می شود. نوع دیگری از رله ها وجود دارند که به رله های الکترونیکی یا SSR معروفند. عملکرد این رله ها دقیقاً مانند رله های الکترومکانیکی ست با این تفاوت که در داخل آنها هیچ تیغه ای جابجا نمی شود یا اصطلاحاً هیچ قطعه مکانیکی در داخل آنها استفاده نشده است. به همین خاطر دارای طول عمر بالاتری نسبت به رله های قبلی هستند. تصویر یک رله SSR را در پایین مشاهده می کنید.

رله SSR

همانطور که روی این رله نوشته شده، این رله با یک ولتاژ ۳ الی ۳۲ ولت DC فعال می شود. برای فعال شدن آن هم کافیست که این ولتاژ به پایه های شماره ۳ (مثبت) و شماره ۴ (منفی) متصل شود. و وقتی که فعال شود پایه های شماره ۱ و ۲ را به همدیگر متصل می کند و می توانید جریانی تا ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کنید.

رله ها در انواع دیگری مثل دو کنتاکت، سه کنتاکت، چهار کنتاکت و… هم ساخته می شود و موارد استفاده خود را دارند. وقتی گفته می شود که یک رله دو کنتاکت است. یعنی در داخل آن رله دو تیغه حرکت می کنند پس در کل یک رله دو کنتاکت یعنی دو رله معمولی که در داخل یک رله تعبیه شده است. مثلاً تصویر یک رله سه کنتاکت را در پایین مشاهده می کنید.

رله سه کنتاکت فایندر

 

یک مدار ساده برای استفاده از رله:

فرض کنید که یک دستگاه برش آبی طراحی کرده اید. ولی زمانی که اپراتور در کار حال با این دستگاه است، به خاطر پاشیده شدن قطرات آب، اپراتور کاملاً خیس خواهد شد. و از این می ترسید که وقتی اپراتور با دست خیس به کلید این دستگاه دست بزند، دچار برقگرفتگی شود و می دانید که اگر شخصی در یک محیط مرطوب دچار برقگرفتگی شود، بایستی باقی مانده شخص را با جارو و خاک انداز جمع کرد. بنابراین می توانید به جای اینکه برق ۲۲۰ ولت را به کلید بیاورید، یک برق ۱۲ ولت DC ( که کاملاً بی خطر است) را ابتدا به کلید بدهید، آنگاه از کلید به یک رله وصل کنید، تا رله فعال شود و برق ۲۲۰ ولت را به دستگاه وصل کند. در این صورت این رله است که با برق ۲۲۰ ولت سروکار دارد نه خود اپراتور. البته نوع واقعی تر این مدار در برق صنعتی با کنتاکتور طراحی شده می شود.

 

یک مدار ساده دیگر را در پایین مشاهده می کنید که با رله دو کنتاکت طراحی شده. این مدار با هر بار تغییر حالت دادن کلید آن، جای مثبت و منفی را تغییر می دهد و جهت حرکت موتور را برعکس می کند.

چپگرد راستگرد موتور با رله


سایت آموزش برق به کمک شما نیاز دارد. لطفاً چنانچه از محتوای آموزشی این صفحه رضایت دارید با فشردن کلید +G بالا در گوگل به این صفحه امتیاز بدهید. از اینکه به بهتر شدن این سایت کمک می کنید از شما سپاسگذاریم.


94 سوال مطرح شده + پرسیدن سوال

  • یک دزدگیر سیم کارت خوردارم که میتوان از راه دور آن را کنترل کرد ، حال میخواهم به وسیله یک رله ۲۲۰ ولت ۱۰ آمپر برق قسمتی از مکان فوق را هرزمانی که خواستم روشن وخاموش کنم می خواستم سوال کنم آیا برای نصب آن دیود هم نیاز است .اگر نیاز است باید به چه صورت دیودهارا نصب کنم .واین وسایل را از کجا خریداری کنم .اگر طرح نصب را با تصویر برایم ارسال کنید از شما استاد عزیز سپاسگذارم ممنون

    • سلام. بله یک عدد دیود هرزگرد هم باید بین پایه های مثبت و منفی رله قرار بدین. در گوگل سرچ کنید “دیود هرزگرد” اطلاعاتش میاد.
      مغازه های فروش لوازم الکترونیک دارند.
      نقشه این مورد دم دست نیست که واستون ارسال کنم.

  • با سلام وتشکر از زحمات شما .
    می خواستم بپرسم آیا رله ای وجود دارد که بتوان چهار مدار مختلف را با آن راه اندازی کرد . وسوال دوم اینکه چگونه می توان یک رله را با ریموت کنترل از راه دور بکار انداخت . با تشکر

    • سلام. مرسی از شما. بله رله های ۴ کنتاکت در بازار هست که بگین بهتون میدن.
      ۲- از برد ریموت بتا استفاده کنید. روی خود برد این دستگاه ۳ عدد رله هست.

  • سلام , روی رله دو دسته مشخصات ولتاژ و جریان نوشته شده , تفاوتشون در چیه؟ و دیگر اینکه برای تحریک بوبین رله علاوه بر ولتاژ بایستی جریان هم تامین بشه ؟ینی ممکنه کنترلرولتاژو تامین کنه ولی جریان خروجیش واسه تحریک بوبین کافی نباشه؟

    • سلام. اگر روی رله نوشته شده ۱۰A 250VAC یعنی تیغه های این رله این قدرت رو دارن که شما روی ولتاژ ۲۵۰ ولت تا ۱۰ آمپر ازشون جریان بکشید.
      بله باید جریان هم تامین بشه ولی بوبین این رله هایی که در تصویر بالا می بینید جریان خیلی کمی در حد ۵۰ تا ۷۰ میلی آمپر نیاز دارن.

  • سلام من یه برد دارم که روش از رله الکترو مکانیکی استفاده شده که به رله هیتر وصل میشه یه مدت که کار میکنه رله یه سره میشه چی سر راه رله و هیتر میشه قرار داد تا دیگه این مشکل پیش نیاد؟

    • سلام به احتمال زیاد جریان زیادی از رله کشیده میشه و تیغ های داخلی اون به همدیگه جوش می خوره. مداری رو ببندید که اون رله یک کنتاکتور رو روشن کن بعدش کنتاکتور که زورش بیشتره هیتر رو روشن کنه.
      مطلب آموزش کنتاکتور رو مطالعه بفرمایید.

  • سلام استادآموزش تون خیلی خوبه واقعا دست مریضاد و خسته نباشید اگه امکان داره لطفا یه مطالبی رو در مورد رله های ۳کنتاکت شیشه ای وکاربرد آنها در سایتتون بگذارید

    • سلام دوست عزیز.ممنونم از شما.
      اگر مطلب بالا رو خوب فهمیده باشید مفهوم رله های ۳ کنتاکت خیلی ساده میشه.رله های ۳ کنتاکت همون رله های تک کنتاکت هستند با این تفاوت که وقتی بوبین اونها تحریک بشه ۳ تیغه همزمان حرکت میکنند.بیشتر برق صنعتی استفاده میشن

  • سلام
    من میخواستم از رله دوکنتاکت برای جلوگیری ورود برق ۲۲۰ ولت به اینورتور ۱۲ به ۲۲۰و. بلعکس استفاده کنم لطفاً طریقه نصب رله رو برام توضیح دهید با تشکر

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


آخرین سوالات پاسخ داده شده

محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



سایت های همکار


سایت کالنجی

آمار بازدیدکنندگان

  • 1
  • 5,770
  • 9,959
  • 383,869
  • خرداد ۱, ۱۳۹۷

سایت استادکارُ شاگرد

آموزش برق در شبکه های اجتماعی