0
0

رله چیست؟ طرز کار رله

5542 بازدید

با عرض سلام و درود خدمت شما کاربران وفادار. ابتدا تشکر می کنیم بابت استقبال خوبی که از سایت “استادکارُ شاگرد” داشتید. سایت “استادکارُ شاگرد” در واقع  سایتی است که پیوند بین استادکارها و علاقه مندانی که می خواهند در یک زمینه کارآموزی یا به اصطلاح شاگردی کنند را برقرار می کند. بد نیست شما هم در گوگل کلمه “استادکار شاگرد” را سرچ کنید و سری هم به سایت جدید ما بزنید.
خب امروز می خواهیم در مورد طرز کار یک قطعه دوست داشتنی و بسیار پرکاربرد به نام رله صحبت کنیم. تعریف علمی که از رله بیان می شود این است:

رله چیست؟

رله نوعی کلید الکتریکی سریع یا بی‌درنگ است که با هدایت یک مدار الکتریکی دیگر باز و بسته می‌شود.

از آنجایی که شاید شما هم مثل من از تعریف های علمی خوشتان نیاید یک تعریف ساده تر و خودمانی تر برای آن بیان می کنم که تا آخر عمر این تعریف از ذهنتان پاک نشود.

در واقع رله یک کلید تبدیل است، با این تفاوت که در کلید تبدیل به یک انسان نیاز است تا با دست خود، کلید تبدیل را فشار دهد. ولی در رله یک جریان برق این کلید را تغییر حالت می دهد. یعنی ما یک ولتاژ برق را به رله می دهیم و رله، کلیدِ تبدیلی را که در داخل آن تعبیه شده است، برای ما خاموش و روشن می کند.

در رله های الکترومکانیکی، این ولتاژی که ما به رله می دهیم تا رله فعال شود، معمولاً ولتاژ کوچکی است ولی کلیدی که در داخل رله تغییر حالت پیدا می کند، می تواند جریان بزرگی را برای ما قطع و وصل کند.

بعداً خواهید دید که از این خاصیت چه استفاده های زیادی در برق ساختمان، برق صنعتی و الکترونیک می توان کرد.

اگر خاطرتان باشد در قسمت آموزش کلید تبدیل ، مدار داخلی یک کلید تبدیل را به صورت زیر طراحی کردیم. این مدار که نحوه عملکرد کلید تبدیل را نشان می دهد، در پایین نشان داده شده.

روش عملکرد کلید تبدیل

همان طور که می بینید. در کلید تبدیل، زمانی که کلید پایین است، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۲ در تماس است و وقتی کاربر کلید را تغییر حالت میدهد، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۱ تماس پیدا می کند.

خب حالا اگر ما دست کاربر را حذف کنیم و به جای آن یک بوبین قرار دهیم، در این حالت ما یک رله ساخته ایم. به طور خلاصه بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می کنیم خاصیت آهنربایی پیدا می کند و یک تیغه را به سمت خود جذب می کند.

شماتیک رله
همان طور که در تصویر بالا مشاهده می کنید، زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که از این به بعد به آن COM می گوییم به پایه NC وصل است و وقتی به بوبین برق می دهیم، تیغه داخل رله جابجا شده و این بار پایه POLE به پایه NO وصل می شود.

حتماً می پرسید خب این رله به چه دردی می خورد؟ بد نیست به مدار فتوسل معکوس نگاهی بیندازید و یکی از کاربردهای این قطعه الکترونیکی را مشاهده کنید. این قطعه در داخل چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترل ها و فتوسل ها استفاده می شود. اگر خاطرتان باشد در کتاب آموزش برق ساختمان هم از این قطعه در یکی از مدارات برق ساختمان استفاده کرده ایم.

رله های الکترومکانیکی در بازار به صورت مکعب های کوچکی ساخته می شوند که اندازه آنها حدوداً به بزرگی یک بند انگشت است. تعدادی از این رله ها را در پایین مشاهده می کنید.

رله 5 ولتی

یک رله ۵ ولت دی سی

رله 9 ولت DC
یک رله ۹ ولت دی سی

رله 12 ولت دی سی
یک رله ۱۲ ولت دی سی

قیمت این رله ها بسیار پایین است و می توانید با ۲ یا ۳ هزار تومان یکی از آنها را تهیه کنید. تمام رله هایی که در بالا مشاهده کردید ۵ پایه دارند. دو تا از پایه ها مربوط به بوبین داخل رله است که باید به این دو پایه یک ولتاژ مثبت و منفی DC وصل شود. و سه پایه دیگر هم مربوط به NC و NO و COM است. برای اینکه بتوانید این پایه ها را تشخیص دهید به تصویر زیر نگاه کنید.

پایه های رله 12 ولت

تصویر یک رله ۵ پایه را در دست من مشاهده می کنید. همانطور که می بینید وقتی پشت رله را به سمت خود می‌گیرید بطوری که ۳ تا از پایه های آن به سمت پایین و ۲ تا پایه ها به سمت بالا باشد. از چپ به راست و از بالا به پایین، اولین پایه NO است. دومین پایه NC است. سومین پایه منفی بوبین است. چهارمین پایه COM است و پنجمین پایه مثبت بوبین است. البته در رله ها ترتیب پایه مثبت و منفی برای بوبین مهم نیست و اگر مثبت و منفی جابجا شوند مشکلی پیش نمی‌آید.

برد رله:

اگر حوصله لحیم کاری و اتصال سیم به پایه های این رله ها را ندارید می توانید از بردهای آماده استفاده کنید که برای هر کدام از پایه های آن یک ترمینال نصب شده و به راحتی می توانید سیم برق را به این ترمینال ها متصل کنید، در این صورت نیازی به لحیم کاری ندارید. یک نمونه از این برد رله ها را مشاهده می کنید.

رله 12 ولت dc

نکته: توان مصرفی بوبین این رله ها معمولا ۰.۲ تا ۰.۳ وات است. یعنی جریان بسیار کمی در حد ۲۰ تا ۵۰ میلی آمپر مصرف می کنند.

رله هایی که در بالا مشاهده کردید، به رله های تک کنتاکت الکترومکانیکی معروفند، چون عملکرد آنها از طریق یک عمل مکانیکی صورت می گیرد و یک تیغه فلزی در داخل این رله ها جابجا می شود. نوع دیگری از رله ها وجود دارند که به رله های الکترونیکی یا SSR معروفند. عملکرد این رله ها دقیقاً مانند رله های الکترومکانیکی ست با این تفاوت که در داخل آنها هیچ تیغه ای جابجا نمی شود یا اصطلاحاً هیچ قطعه مکانیکی در داخل آنها استفاده نشده است. به همین خاطر دارای طول عمر بالاتری نسبت به رله های قبلی هستند. تصویر یک رله SSR را در پایین مشاهده می کنید.

رله SSR

همانطور که روی این رله نوشته شده، این رله با یک ولتاژ ۳ الی ۳۲ ولت DC فعال می شود. برای فعال شدن آن هم کافیست که این ولتاژ به پایه های شماره ۳ (مثبت) و شماره ۴ (منفی) متصل شود. و وقتی که فعال شود پایه های شماره ۱ و ۲ را به همدیگر متصل می کند و می توانید جریانی تا ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کنید.

رله ها در انواع دیگری مثل دو کنتاکت، سه کنتاکت، چهار کنتاکت و… هم ساخته می شود و موارد استفاده خود را دارند. وقتی گفته می شود که یک رله دو کنتاکت است. یعنی در داخل آن رله دو تیغه حرکت می کنند پس در کل یک رله دو کنتاکت یعنی دو رله معمولی که در داخل یک رله تعبیه شده است. مثلاً تصویر یک رله سه کنتاکت را در پایین مشاهده می کنید.

رله سه کنتاکت فایندر

یک مدار ساده با استفاده از رله:

فرض کنید که یک دستگاه برش آبی طراحی کرده‌اید که برای برش سنگ های نما استفاده می‌شود. زمانی که اپراتور در کار حال با این دستگاه است، به خاطر پاشیده شدن قطرات آب، اپراتور کاملاً خیس خواهد شد. و از این می‌ترسید که وقتی اپراتور با دستان خیس کلید دستگاه را خاموش و روشن می کند دچار برقگرفتگی شود. و می دانید که اگر شخصی در یک محیط مرطوب دچار برقگرفتگی شود، بایستی باقی مانده آن مرحوم با جارو و خاک انداز جمع شود. بنابراین می توانید به جای اینکه برق ۲۲۰ ولت را مستقیم به کلید بیاورید، یک برق ۱۲ ولت DC ( که کاملاً بی خطر است) را ابتدا به کلید بدهید، آنگاه از کلید به یک رله وصل کنید، تا رله فعال شود و برق ۲۲۰ ولت را به دستگاه وصل کند. در این صورت این رله است که با برق ۲۲۰ ولت سروکار دارد نه خود اپراتور. البته نوع واقعی تر این مدار در برق صنعتی با کنتاکتور طراحی شده می شود.

یک مدار ساده دیگر را در پایین مشاهده می کنید که با رله دو کنتاکت طراحی شده. این مدار با هر بار تغییر حالت دادن کلید آن، جای مثبت و منفی را تغییر می دهد و جهت حرکت موتور را برعکس می کند.

چپگرد راستگرد موتور با رله

آیا این مطلب را می پسندید؟
https://amoozesh-bargh.ir/?p=2258
اشتراک گذاری:
مهندس مرادی
مطالب بیشتر
برچسب ها:
آیا در رابطه با مطلب فوق سوال یا نظری دارید؟

220 نظر در مورد رله چیست؟ طرز کار رله

سوال یا نظر خود را در کادر پایین وارد کنید. فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که با مقاله بالا مرتبط باشد.

  1. سلام روز بخیر
    یه سوال در مورد ماشین شارژی داشتم
    زمانی که ماشین رو روشن میکنیم ماشین شروع به حرکت می‌کند‌ در جا صدای رله میاد که عمل میکنه پدال رو هم چک کردم مشکل نداره
    ممنون میشم کمک کنید
    با سپاس

    ۱

  2. سلام وقت بخیر
    سوالی داشتم از خدمتتون استاد
    بنده دستگاه بخور سرد گرم دارم که بعد از روشن شدن بلافاصله یا گاها چند دقیقه خاموش میشه و صدای تق تق میده آیا ممکنه از خرابی رله باشه ممنون میشم راهنمایی بفرمایید

    ۷

    1. سلام وقت بخیر
      ممکنه ، شایدم سایر قطعات مدار الکترونیکی مثل ترانزیستور فعالساز رله یا آی سی یا … ایراد داشته باشه ، بهرحال باید بررسی شه
      موفق باشید

      ۹

  3. سلام و عرض ادب سئوال در مورد فلشر پراید است.
    وقتی سوئیچ را باز میکنم کلید فلشررا میزنم یک لحظه کنتاکت عمل کرده ولی فلشرروشن نمیشه.ممنون از لطف شما التماس دعا.

    ۵

    1. با سلام ممنون از نظر لطف شما
      از کجا متوجه میشین کنتاکت عمل کرده آیا صدای تق تق اون رو میشنوید ؟؟؟
      اگه صدای تق تق بده احتمالا سیم های لامپ های راهنما از داخل رله در اومده که روشن نمیشن اگه هم صدا نده ممکنه فیوز یا رله سوخته باشه یا جایی سیم کشی قطع شده باشه

      ۷

    1. سلام
      محافظ برق ۲۴ ولت ؟؟؟
      محافظ ها معمولا واسه برق ۲۲۰ هستند ، رله ۱۲ ولت مقدار ولتاژ ۱۲ ولت رو از ترانزیستور های فعالساز رله روی برد الکترونیکی محافظ میگیره و بسته میشه و برق ۲۲۰ ولت رو از دوشاخه وارد پریز های محافظ می کنه
      راستیتش با عرض شرمندگی متوجه سوال شما نشدم اگه میشه بی زحمت واضح تر بیان کنید
      با تشکر

      ۳

  4. ضمن عرض خسته نباشید اولا میخواستم ببینم رله قبل از فیوز قرار میگیرد یا بعد ازآن .دوم اینکه درمدار شیشه بالابر ماشین چه جوری درمدار قرار بدم . سوم اینکه رله دوبل چراغهای جلو را چه جوری ببندم .با تشکر از آقای مهندس وسایر عوامل . عزیزی

    ۷

    1. سلام راستیتش در زمینه برق خودرو تجربه عملی نداشتم
      ولی با توجه به اطلاعاتی که قبلا کسب کردم رله ها بعد از جعبه فیوز خودرو قرار می گیرند
      نقشه شیشه بالا بر و چراغ ها رو با توجه به نوع خودرو تون از اینترنت بگیرید چونکه در خودرو های مختلف با هم فرق میکنه ولی فکر می کنم دو سیم مثبت که از کلید الاکلنگی شیشه بالا بر خارج میشن به ترتیب به بویین های رله بالا بر و رله پایین بر متصل میشن ، سیم منفی هم مستقیما بدون ورود به کلید الاکلنگی به پایه دیگه بویین های رله ها وصل میشه ، حالا مثبت و منفی مجددا به ترمینال های no و nc در هر دو رله ها وصل میشن ، ترمینال های com رله ها هم به دو سر موتور شیشه بالا بر وصل میشن ، حالا عملکردش به این صورته که وقتی کلید رو به طرف بالا می کشیم رله بالابرنده فعال شده و nc رو به com وصل میکنه ولی رله پایین برنده برقی وارد بویینش نمیشه و غیر فعاله و ترمینال no رو به com متصل کرده ، حالا اگه nc ها به مثبت و no ها به منفی متصل باشند رله بالابرنده مثبت رو وارد سیم موتور و رله پایین برنده منفی رو به سیم دیگه موتور متصل میکنه و موتور در یه جهت میچرخه
      حالا اگه کلید رو به پایین فشار بدیم برق وارد بویبن رله پایین برنده میشه و از رله بالابرنده جدا میشه ، حالا رله پایین بر فعال شده و nc رو به com وصل میکنه و رله بالا بر که غیر فعال شده هم no رو به com متصل میکنه و بدین ترتیب جای مثبت و منفی موتور عوض میشه و چونکه موتور DC هستش با تغییر قطب های اون جهت چرخشش نیز عوض میشه و شیشه رو به سمت پایین میکشه
      در مورد چراغ ها هم باید سیم های خروجی دسته راهنما رو به رله های هر چراغ (کوچیک ، بزرگ نور پایین ، بزرگ نور بالا ، مه شکن جلو و عقب متصل کنید)
      حالا حتما از سایت های مربوط به برق خودرو کمک بگیرید تا خاطرجمع بشید بنده چونکه قبلا در زمینه خودرو اطلاعات کسب میکردم این موارد رو گفتم اما متاسفانه تجربه کافی در این زمینه ندارم
      وقتتون بخیر باشه

      ۵

  5. بسم اللَّهِ الرحمن الرحیم
    سلام علیکم ورحمت الله
    بنده از جنابعالی خیلی خیلی تشکر میکنم
    چون طرز متصل کردن رله برای تقویت برق قدرت قدرت در باز کن آیفون مشکل داشتم
    حتی چند روز ه کیج شده بودم ـ
    خداوند متعال اموات شما را ببخشد چون یاد گرفتم از سایت شما

    بر خود وظیفه می دانم از شما قدر دانی و تشکر نمایم
    و دستتون رو می بوسم
    چون قرآن کریم و پیغمبر رحمت حضرت محمد ص فرموده اند
    لم یشکر المخلوق و لم یشکر الخالق
    یعنی هرکس از محبت مخلوقات خداوند متعال تشکر نکند
    گویااز خالق خودسپاسگزاری نکرده است.
    لذاست که بینهایت از خداوند مهربان خود که بنده را به سایت شما فرمود
    و از جنابعالی بیکران متشکر و سپاسگزارم ـ
    ممنون 🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏🙏

    ۵

    1. سلام جناب احمدی عزیز
      این نظر لطف شماست ممنون از این حسن نظر شما
      خدا رو شاکریم که تونستیم به شما کمک کنیم ، این وظیفه قلبی هستش
      شما هم لطف زیادی دارید ممنون از حسن نظرتون

      ۷

  6. سلام خسته نباشید
    بنده خواستم بدونم رله رو چطوری سر راه چشمی IR قرار بدم.پایه هاشو چطوری وصل کنم.که با تشخیص IRفرمان بده برای روشن شدن لامپ من

    ۶

    1. سلام ممنون از شما
      باید از آی سی مخصوص استفاده کنید و مدار ببندید
      البته ماژول های آماده اینفرارد در بازار موجود هست

      ۷

  7. سلام. یه راهنمایی میخواستم در مورد این که آیا میشه با رله چراغ های نور مخفی راه پله رو درصورتی روشن بشن که وقتی پامون رو روی پله گذاشتیم یکی یکی روشن بشن؟

    ۵

    1. سلام
      بله میشه البته فکر نمیکنم دستگاهشو گیر بیارین ولی به طراحان الکترونیک بدین تا واستون طراحی کنند
      میتونید یه دستگاهی بدید بسازن که مثلا روی هر پله در کنارش یه سنسور مادون قرمز یا اولتراسونیک یا مایگروویو یا توموگرافی یا هر سنسور تشخیص حضور افراد دیگه ای نصب باشه و با ایستادن افراد روی اون پله این سنسور ها تشخیص بدند و به مین برد فرمان بدند و مین برد توسط رله ها نور مخفی هر پله رو روشن کنه ، فقط زاویه تشخیص سنسور ها به گونه ای باشه که حضور اجسام روی پله خودشون رو فقط تشخیص بدند
      موارد فوق رو به طراحان الکترونیک بگین احتمال خیلی بالا واستون میسازن البته میتونید بگردید ببینید آیا سیستمش توی بازار موجود هستش که بخریدش یا نه

      ۸

  8. سلام جناب مهندس.
    جریان درب بازکن آیفون تصویری خونه بعد از باز کردن درب تا زمانیکه گوشی آیفون رو سر جاش نگذاریم همچنان برقراره.درب رو باز میکنه اما جریان برق بوبینش تا گوشی رو نذاری جاش قطع نمیشه.
    لطفا راهنمایی کنید.
    ممنونم

    ۴

    1. سلام آقا سعید
      مشکل مربوط به رله درب بازکن و مدار الکترونیکی داخل پنل بیرونی فکر میکنم باشه ، احتمالا رله یا آی سی خراب شدن اونو ببرین پیش تعمیر کار

      ۸

  9. سلام جناب مهندس روز خوش و خسته نباشی،من یک کنترلر دما اتونیکس خریداری کردم و میخواهم در گلخانه کار بزارم تا فن و لامپ نسبت ب گرما و سرما خاموش و روشن کنم میخواستم بدونم چ رله ی باید خریداری کنم و ب کنترل دما نصب کنم،ممنونم

    ۷

  10. با عرض سلام و خسته نباشید.
    من یک دزدگیر سیمکارتی تهیه کردم و میخوام از طریق پیامک چند لامپ رو روشن کنم. برد ۴رله رو تهیه کردم و از aux+ و out- بهش وصل کردم. خواستم راهنمایی بفرمایید که برای اتصال لامپ ها، ترمینال های Nc, No و C رو چجوری سیم کشی کنم. ممنونم

    ۶

    1. با سلام ممنون جناب آقای حسینی
      شما اون کانکتور های فعالساز مثبت و منفی رو درست وصل کردید
      الان ورودی فاز برق شهری رو به کانکتور com وصل کنید ، سپس اگه میخواین با فعال شدن مدار الکترونیکی دزدگیر سیم کارتی لامپ ها روشن بشه باید سیم فاز لامپ ها رو هم به پایه NO وصل کنید ، سیم نول رو هم بدون اتصال به رله به سر دیگر لامپ ها وصل میکنید اکنون مدار شما آماده شده ، با ارسال پیامک و فعالسازی دزدگیر سیم کارتی لامپ ها روشن میشن
      موفق باشید

      ۳

      1. ممنونم از راهنماییتون مهندس کفایتی عزیز. فرمودید با فعال کردن دزدگیر لامپ ها روشن میشه، آیا میشه طوری تنظیم بشه که با پیامک جداگانه روشن کرد لامپ رو؟

        ۳

        1. سلام اختیار دارید جناب حسینی گرامی
          بله ولی فقط یک حالت وجود داره ، اونم اینه که تعدادی از لامپ ها رو به ترمینال No و تعدادی دیگه رو به ترمینال Nc وصل کنید ، انوقت با فعال شدن دزدگیر سیم کارتی کنتاکت رله به کانکتور No وصل میشه و دسته اولی لامپ ها روشن میشن ، وقتی هم با ارسال یه پیامک دزدگیر رو غیر فعال کنید اتصال رله با کانکتور Nc برقرار میشه و دسته اولی خاموش و دسته دومی روشن میشن ، یعنی همواره برعکس هم عمل میکنن ولی حالت خاموشی مطلق برای این سیستم وجود نداره مگه اینکه از یه ماژول پیامکی قطع کن دیگه ای در سر راه تغذیه مدار این سیستم (درست قبل از همین ماژولی که دارین) استفاده کنین

          ۶

      2. سلام خسته نباشید خیلی خیلیی ممنون بابت آموزش جذابتون من یک گیرنده فرستنده هشت کانال رله ای دارم ۱۲ ولت هست میخواستم به هرکانال یک SMD رشته متصل کنم اما پایه مثبت و منفی رو به هر نحوی متصل میکنم به پایه های NO,NC,COM روشن نمیشه کاری میشه انجام داد 😔😔

        ۶

        1. سلام. ممنونم از شما. سیمبندی تون اشتباه هست. سیم منفی رو مستقیم از ترانس ببرید به smd و بعدش مثبت ترانس رو اول ببرید به پایه com رله بعدش از پایه no ببرید به smd

          ۷

  11. سلام مهندس مرادی عزیز. من یک دزدگیر سیمکارتی تهیه کردم. برای روشن شدن وسایل برقی نیاز به یک رله هست که از طریق +auxو – out فعال میشه اما نمیدونم مثلا یک لامپ رو چجوری به NC, NO و C متصل کنم که بتونم از طریق دزدگیر کنترلش کنم. ممنون میشم راهنمایی بفرمایید

    ۸

  12. درود بر شما،من یه پمپ شیشه شور ۱۲ ولتی پراید دارم که میخوام بوسیله ماژول فرستنده گیرنده مادون قرمز(ولتاژ ۳ تا ۵ ولت دی سی و جریان حداکثر ۴۳ میلی آمپر) اونو فعال و غیر فعال کنم،از چه رله ای با چه ولتاژ و آمپری باید استفاده کنم که هم پمپ درست کار کنه و هم ماژول مادون قرمز آسیب نبینه،ممنون میشم راهنمایی کنید

    ۹

  13. سلام من یک سمند ای اف سون دارم گاهی اوقات ماشین خاموش میشه بعد رله های تک ویا دوبل رو عوض میکنم درست میشه ولی باز هم خاموشی تکرار میشه البته از همان رله ها استفاده میکنم عیب از کجاست

    ۷

1 4 5 6