0
0

رله چیست؟ طرز کار رله

4628 بازدید

با عرض سلام و درود خدمت شما کاربران وفادار. ابتدا تشکر می کنیم بابت استقبال خوبی که از سایت “استادکارُ شاگرد” داشتید. سایت “استادکارُ شاگرد” در واقع  سایتی است که پیوند بین استادکارها و علاقه مندانی که می خواهند در یک زمینه کارآموزی یا به اصطلاح شاگردی کنند را برقرار می کند. بد نیست شما هم در گوگل کلمه “استادکار شاگرد” را سرچ کنید و سری هم به سایت جدید ما بزنید.
خب امروز می خواهیم در مورد طرز کار یک قطعه دوست داشتنی و بسیار پرکاربرد به نام رله صحبت کنیم. تعریف علمی که از رله بیان می شود این است:

رله چیست؟

رله نوعی کلید الکتریکی سریع یا بی‌درنگ است که با هدایت یک مدار الکتریکی دیگر باز و بسته می‌شود.

از آنجایی که شاید شما هم مثل من از تعریف های علمی خوشتان نیاید یک تعریف ساده تر و خودمانی تر برای آن بیان می کنم که تا آخر عمر این تعریف از ذهنتان پاک نشود.

در واقع رله یک کلید تبدیل است، با این تفاوت که در کلید تبدیل به یک انسان نیاز است تا با دست خود، کلید تبدیل را فشار دهد. ولی در رله یک جریان برق این کلید را تغییر حالت می دهد. یعنی ما یک ولتاژ برق را به رله می دهیم و رله، کلیدِ تبدیلی را که در داخل آن تعبیه شده است، برای ما خاموش و روشن می کند.

در رله های الکترومکانیکی، این ولتاژی که ما به رله می دهیم تا رله فعال شود، معمولاً ولتاژ کوچکی است ولی کلیدی که در داخل رله تغییر حالت پیدا می کند، می تواند جریان بزرگی را برای ما قطع و وصل کند.

بعداً خواهید دید که از این خاصیت چه استفاده های زیادی در برق ساختمان، برق صنعتی و الکترونیک می توان کرد.

اگر خاطرتان باشد در قسمت آموزش کلید تبدیل ، مدار داخلی یک کلید تبدیل را به صورت زیر طراحی کردیم. این مدار که نحوه عملکرد کلید تبدیل را نشان می دهد، در پایین نشان داده شده.

روش عملکرد کلید تبدیل

همان طور که می بینید. در کلید تبدیل، زمانی که کلید پایین است، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۲ در تماس است و وقتی کاربر کلید را تغییر حالت میدهد، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۱ تماس پیدا می کند.

خب حالا اگر ما دست کاربر را حذف کنیم و به جای آن یک بوبین قرار دهیم، در این حالت ما یک رله ساخته ایم. به طور خلاصه بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می کنیم خاصیت آهنربایی پیدا می کند و یک تیغه را به سمت خود جذب می کند.

شماتیک رله
همان طور که در تصویر بالا مشاهده می کنید، زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که از این به بعد به آن COM می گوییم به پایه NC وصل است و وقتی به بوبین برق می دهیم، تیغه داخل رله جابجا شده و این بار پایه POLE به پایه NO وصل می شود.

حتماً می پرسید خب این رله به چه دردی می خورد؟ بد نیست به مدار فتوسل معکوس نگاهی بیندازید و یکی از کاربردهای این قطعه الکترونیکی را مشاهده کنید. این قطعه در داخل چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترل ها و فتوسل ها استفاده می شود. اگر خاطرتان باشد در کتاب آموزش برق ساختمان هم از این قطعه در یکی از مدارات برق ساختمان استفاده کرده ایم.

رله های الکترومکانیکی در بازار به صورت مکعب های کوچکی ساخته می شوند که اندازه آنها حدوداً به بزرگی یک بند انگشت است. تعدادی از این رله ها را در پایین مشاهده می کنید.

رله 5 ولتی

یک رله ۵ ولت دی سی

رله 9 ولت DC
یک رله ۹ ولت دی سی

رله 12 ولت دی سی
یک رله ۱۲ ولت دی سی

قیمت این رله ها بسیار پایین است و می توانید با ۲ یا ۳ هزار تومان یکی از آنها را تهیه کنید. تمام رله هایی که در بالا مشاهده کردید ۵ پایه دارند. دو تا از پایه ها مربوط به بوبین داخل رله است که باید به این دو پایه یک ولتاژ مثبت و منفی DC وصل شود. و سه پایه دیگر هم مربوط به NC و NO و COM است. برای اینکه بتوانید این پایه ها را تشخیص دهید به تصویر زیر نگاه کنید.

پایه های رله 12 ولت

تصویر یک رله ۵ پایه را در دست من مشاهده می کنید. همانطور که می بینید وقتی پشت رله را به سمت خود می‌گیرید بطوری که ۳ تا از پایه های آن به سمت پایین و ۲ تا پایه ها به سمت بالا باشد. از چپ به راست و از بالا به پایین، اولین پایه NO است. دومین پایه NC است. سومین پایه منفی بوبین است. چهارمین پایه COM است و پنجمین پایه مثبت بوبین است. البته در رله ها ترتیب پایه مثبت و منفی برای بوبین مهم نیست و اگر مثبت و منفی جابجا شوند مشکلی پیش نمی‌آید.

برد رله:

اگر حوصله لحیم کاری و اتصال سیم به پایه های این رله ها را ندارید می توانید از بردهای آماده استفاده کنید که برای هر کدام از پایه های آن یک ترمینال نصب شده و به راحتی می توانید سیم برق را به این ترمینال ها متصل کنید، در این صورت نیازی به لحیم کاری ندارید. یک نمونه از این برد رله ها را مشاهده می کنید.

رله 12 ولت dc

نکته: توان مصرفی بوبین این رله ها معمولا ۰.۲ تا ۰.۳ وات است. یعنی جریان بسیار کمی در حد ۲۰ تا ۵۰ میلی آمپر مصرف می کنند.

رله هایی که در بالا مشاهده کردید، به رله های تک کنتاکت الکترومکانیکی معروفند، چون عملکرد آنها از طریق یک عمل مکانیکی صورت می گیرد و یک تیغه فلزی در داخل این رله ها جابجا می شود. نوع دیگری از رله ها وجود دارند که به رله های الکترونیکی یا SSR معروفند. عملکرد این رله ها دقیقاً مانند رله های الکترومکانیکی ست با این تفاوت که در داخل آنها هیچ تیغه ای جابجا نمی شود یا اصطلاحاً هیچ قطعه مکانیکی در داخل آنها استفاده نشده است. به همین خاطر دارای طول عمر بالاتری نسبت به رله های قبلی هستند. تصویر یک رله SSR را در پایین مشاهده می کنید.

رله SSR

همانطور که روی این رله نوشته شده، این رله با یک ولتاژ ۳ الی ۳۲ ولت DC فعال می شود. برای فعال شدن آن هم کافیست که این ولتاژ به پایه های شماره ۳ (مثبت) و شماره ۴ (منفی) متصل شود. و وقتی که فعال شود پایه های شماره ۱ و ۲ را به همدیگر متصل می کند و می توانید جریانی تا ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کنید.

رله ها در انواع دیگری مثل دو کنتاکت، سه کنتاکت، چهار کنتاکت و… هم ساخته می شود و موارد استفاده خود را دارند. وقتی گفته می شود که یک رله دو کنتاکت است. یعنی در داخل آن رله دو تیغه حرکت می کنند پس در کل یک رله دو کنتاکت یعنی دو رله معمولی که در داخل یک رله تعبیه شده است. مثلاً تصویر یک رله سه کنتاکت را در پایین مشاهده می کنید.

رله سه کنتاکت فایندر

یک مدار ساده با استفاده از رله:

فرض کنید که یک دستگاه برش آبی طراحی کرده‌اید که برای برش سنگ های نما استفاده می‌شود. زمانی که اپراتور در کار حال با این دستگاه است، به خاطر پاشیده شدن قطرات آب، اپراتور کاملاً خیس خواهد شد. و از این می‌ترسید که وقتی اپراتور با دستان خیس کلید دستگاه را خاموش و روشن می کند دچار برقگرفتگی شود. و می دانید که اگر شخصی در یک محیط مرطوب دچار برقگرفتگی شود، بایستی باقی مانده آن مرحوم با جارو و خاک انداز جمع شود. بنابراین می توانید به جای اینکه برق ۲۲۰ ولت را مستقیم به کلید بیاورید، یک برق ۱۲ ولت DC ( که کاملاً بی خطر است) را ابتدا به کلید بدهید، آنگاه از کلید به یک رله وصل کنید، تا رله فعال شود و برق ۲۲۰ ولت را به دستگاه وصل کند. در این صورت این رله است که با برق ۲۲۰ ولت سروکار دارد نه خود اپراتور. البته نوع واقعی تر این مدار در برق صنعتی با کنتاکتور طراحی شده می شود.

یک مدار ساده دیگر را در پایین مشاهده می کنید که با رله دو کنتاکت طراحی شده. این مدار با هر بار تغییر حالت دادن کلید آن، جای مثبت و منفی را تغییر می دهد و جهت حرکت موتور را برعکس می کند.

چپگرد راستگرد موتور با رله

آیا این مطلب را می پسندید؟
https://amoozesh-bargh.ir/?p=2258
اشتراک گذاری:
مهندس مرادی
مطالب بیشتر
برچسب ها:
آیا در رابطه با مطلب فوق سوال یا نظری دارید؟

219 نظر در مورد رله چیست؟ طرز کار رله

سوال یا نظر خود را در کادر پایین وارد کنید. فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که با مقاله بالا مرتبط باشد.

  1. با سلام خدمت شما
    ببخشید من زمانی که رله ام فعال شد میخوام ولتاژ١٢ ولت قطع و وصل کنم ایا ممکنه یا باید حتما ولتاژهای بالا باشه برا قطع و وصل

    لایک

  2. با سلام یک سوال دارم اگر پاسخ بفرمایید ممنون میشم. یک دستگاه جک برقی جهت درب پارکینگ داریم که به گفته شرکت سازنده یعنی سیماران نمی‌توان یک قفل برقی به برد آن اضافه کرد. آیا با نصب یک رله می‌توان کاری کرد که از برد جک به صورت جداگانه فرمان باز شدن قفل برقی صادر شده بدون اینکه در پارکینگ باز شود

    لایک

    1. سلام جناب کراری، این موردی رو که میفرمایید در جایی دیدم که اجرا کرده بودند، ولی خودم انجام ندادم. از یک نصاب ماهر کمک بگیرید، حتماً راهکاری هست.
      ولی چرا حتماً می خوایید قفل برقی باز بشه بدون اینکه جک برقی باز بشه؟ اگر میخوایید قفل برقی رو جداگانه فعال کنید، می تونید با یک برد ریموت بتا به راحتی اینکار رو بکنید.

      لایک

  3. سلام مهندس،وقتتون بخیر
    من میخوایستم سه تا پنل اعلام حریق رو باهم رله کنم به این صورت ک پنل شماره یک وقتی فایر میده هرسه پنل آژیر بکشند،وقتی پنل شماره دو یا پنل شماره سه فایر میده فقط پنل شماره یک و همون پنلی که فایر داده آژیر بکشند.
    یک رله ی سه رله هم برای این کار تهیه کردیم.
    ممنون میشم راهنماییم کنید.

    لایک

    1. سلام. مثلاً روی رله اول نوشته ۱۰ آمپر ۲۵۰ ولت AC. یعنی روی ولتاژ ۲۵۰ ولت AC تا ۱۰ آمپر رو رد میکنه. باز پایین ترش نوشته ۱۰ آمپر ۳۰ ولت DC. یعنی روی ۳۰ ولت DC میتونی حداکثر ۱۰ آمپر ازش عبور بدید.

      لایک

  4. سلام. میخام ی رله برای درب کرکره بزارم ک از طریق دزدگیر کنترل بشه . رسیور کرکره. سه تا سیم داره یکی بالا. پایین. و یکی هم برق هست..و دوتا سیم ک از داخل دزدگیر میاد.. طریقه نصب رله اگه امکانش هست توضیح بدین ک ۵ تا ورودی و خروجی ب کجا وصل کنم.. ممنون و سپاس گزارم

    لایک

    1. سلام. اگر دزدگیر شما ۲ تا رله خالی داشته باشه میشه چنین کاری کرد، چون یک رله باید برای جهت بالا رفتن درب و یک رله هم جهت پایین اومدن درب استفاده بشه.
      مثلاً برای جهت بالا رفتن درب باید از یکی از رله های دزدگیر به سیم بالا رونده فاز بدید و برای جهت پایین رفتن درب به سیم پایین فاز بدید.

      لایک

  5. سلام وخسته نباشید جناب اقای مهندس مرادی محافظ یخچال من وقتی روشنش میکنم سه تایمیرش روی سه تا تایمش درست کار میکنن ولی وقتی که تایمش تموم میشه و باید روشن بشه یهو ولتاژ برقو میزنه بین ۱۹۷ تا ۲۰۰ هرچی ریست کردم نشد همچنان روی همین ولتاژ پایدار مونده واصلا خروجی برق نداره اگه لطف کنید راهنماییم کنید ممنون میشم در پناه خدا همیشه موفق و پیروز باشید

    لایک

  6. سلام مهندس
    ببحشید میخواستم بدونم این رله ۱۲ولت که عکسش بالاهم هست
    ولتاژ ۱۲ ولت و جریان ۱ امپرورو رد میکنه یا فقط جریانacرد میکنه از خودش. اگه میشه بازه کاریش رو توضیح بدید ممنون میشم…..

    ۱

    1. سلام، زمانی که تیغه هاش بسته بشه هر چیزی رو از خودش رد میکنه، فقط نباید ولتاژ و جریانش از حد معین زیادتر بشه. مثلاً روی رله اول نوشته ۱۰ آمپر ۲۵۰ ولت ای سی. یعنی روی ولتاژ ۲۵۰ ولت ای سی تا ۱۰ آمپر رو رد میکنه. باز پایین ترش نوشته ۱۰ آمپر ۳۰ ولت دی سی. یعنی روی ۳۰ ولت دی سی میتونی حداکثر ۱۰ آمپر ازش عبور بدی.

      لایک

  7. جناب مهندس مرادی سلام
    من پورقاسمی هستم و در شمال ما پرورش ماهی گرمابی داریم و البته برق تک فاز ۳۲ آمپر بهمون دادن دوتا موتور هوا داریم که شیهای تابستان ازشون برای استخر ها استفاده میکنیم خوب طبیعت شمال در تابستان هم گرم هست و مجبور هستیم کولر های گازی رو شبها خاموش کنیم چون کنتور می پره که برای این جریان خسارات زیادی دیدیم میخواستم از شما سوال کنم که میشه که ما یه کنتاکتور در جعبه فیوز استفاده کنیم که از کولر گازی هم استفاده کنیم اگه امکانش هست بگین از چه کنتاکتوری استفاده کنیم سپاس گذارم .

    ۱

    1. سلام. خیر با کنتاکتور مشکل شما حل نمیشه. یا باید کولرگازی اینورتر دار بگیرید. یا هم این مورد رو تست کنید شاید جواب بده. همه وسایل برقی رو خاموش کنید و ابتدا کولرگازی ها رو روشن کنید بعدش وسایل برقی دیگه رو روشن کنید در اینصورت احتمال اینکه فیوز کنتور بپره کمتره.

      ۱

  8. جناب مهندس سلام بنده یه محافظ برق با رله ۱۰ آمپری . ورودی برق کولر گازی ۳۰.۰۰۰ گذاشته ام می خواستم ببینم می تونم به جای رله ۱۰آمپری ۳۰ آمپر تقویت کنم مشکلی پیش نمیاد ممنون و سپاسگزارم

    ۱

    1. سلام محسن جان، اون محافظ ۱۰ آمپری برای این کار کوچیک هست و خیلی زود خراب میشه. شما باید بگین یک محافظ کورگازی بهتون بدن.
      یا اینکه یک کنتاکتور بعد از رله ۱۰ آمپری تون قرار بدید.

      ۱

  9. سلام.فرض کنیم‌ روی ی رله نوشته ۲۵۰ ولت و ۳ آمپر.یعنی حداکثر جریان قابل تحمل رله ۳ آمپره.حالا اگه جریانی بیشتر از این وارد رله بشه چه اتفاقی رخ میده؟رله قطع میشه خراب میشه چی میشه.
    و آیا در مهندسی معکوس ی برد، میشه در جایی که از رله ۳ آمپر استفاده شده،بیایم از رله مثلا ۱۰ آمپر استفاده کنیم؟آسیبی به مدار نمیزنه؟

    لایک

    1. سلام. بله ۲ تا تیغه خیلی نازک و ضعیف داخل اون رله ها هست که اگر جریان زیادی ازش کشیده بشه معمولاً به همدیگه جوش میخورن و یا رله یکسره میشه یا کلاً قطع میشه.
      ۲- بله امکانپذیره و می تونید رله ۱۰ آمپر هم قرار بدید.

      لایک

    1. سلام. هیچ فرقی نمیکنه. ولی صحیح تر این هست که مثبت به پایه کام وصل بشه. چون شما باید رله رو مثل یک کلید تصور کنید و همه کلیدها باید در مسیر سیم مثبت یا فاز باشن.

      لایک

  10. سلام
    برای چپ گرد و راست گرد موتور ۱۲ ولت ۲۴ آمپر میشه از رله دو کنتاکت مستقیم استفاده کرد؟
    البته من یه جفت موتور دارم (استفاده ویلچری)

    لایک

      1. از چه نوع رله ای؟ (مدل و آمپر) مستقیم میشه سیم از باطری به رله و به موتور وصل کرد یا مدار و برد میخواد؟
        (من سواد الکترونیک ندارم)

        لایک

  11. سلام وقتتون بخیر
    ببخشید یه رله چهار کاناله برای هرکدوم از رله هاش منبع تغذیه جدا داره و میشه هر کدوم از رله ها رو جداگانه فعال کرد .رله ۴ کاناله شش پین ورودی داره هر کدوم برای چیه؟
    ممنون

    لایک

  12. سلام و عرض خداقوت خدمت استاد بزرگوار
    دینامی که با جریان باد به حرکت در میاد وخروجی ولتاژ دارد.حالا این خروجی را به باطری با نصب یکسو کننده جهت برنگشت ولتاژ به دینام وصل میکنیم به محض اتصال سرعت دینام کاهش پیدا میکند ودر نتیجه ولتاژ خروجیش کفاف شارژ بغطری را نمیدهد.
    استدعا مندم کمک بفرمایید.

    لایک

    1. ببینید وقتی که دینامتون رو به باتری شارژ شدنی وصل میکنید در حقیقت دو سر سیم پیچ های درون دینامو با یک مقاومتی به هم وصل کردید پس طبقه قانونه لنز اون سیم پیچا طوری تولید میدان میکنن که در خلاف جهت حرکت باشه. این مدار هم چون یک مدار RC هست نمیشه با یک مقامت ساده مشکل رو حل کرد چون مقاومته باتری متغیره و با افزایشه زمان زیاد میشه.
      من هم چون یک بچه دبیرستانی هستم و هنوز دیپلم هم ندارم پس راه حلی براتون ندارم.

      لایک

  13. سلام وقتتون بخیر
    ممنون از اطلاعات مفیدتون
    میخواستم بدونم برای پمپ آب میشه بجای اتومات از کنتاکتور یا رله استفاده کرد !؟

    لایک