فیلم آموزش عملی برق ساختمان
دی
15
1398

کلید محافظ جان | آموزش و روش سیمکشی

راستش را بخواهید دلم عجیب برایتان تنگ شده بود، هم برای شما مخاطبان عزیز، هم برای سایت آموزش برق. بالاخره بعد از 4 ماه دوری، امروز در اتاقم نشسته‌ام تا برایتان از “کلید نشتی جریان” یا به قول عموم “کلید محافظ جان” بنویسم.

چرا عامه مردم به آن کلید محافظ جان می گویند؟. پاسخ پرواضح است، چون از جان اشخاص در مقابل برقگرفتگی محافظت می‌کند. ولی چطور اینکار را انجام می‌دهد و مکانیزم عملکرد کلید محافظ جان چگونه است؟

مکانیزم عملکرد کلید محافظ جان:

گفتیم که نام دیگر کلید محافظ جان کلید نشتی جریان است، پس ابتدا اجازه بدهید خود کلمه “نشتی” را بررسی کنیم. حتماً اصلاح نشتی آب، نشتی گاز، نشتی بنزین، نشتی فاضلاب و… را شنیده‌اید. کلمه نشتی احساس خوبی در ما ایجاد نمی‌کند، پس نشتی هرچه هست چیز خوبی نیست. من نشتی را اینطور تعریف می‌کنم: هدر رفتن هر چیزی به اندازه خیلی کم. شاید تعجب کنید، ولی این نشتی می‌تواند در برق هم اتفاق بیفتد، یعنی مقدار کمی از برق در جایی هدر برود. که ما در اینجا با هدر رفتن آن مشکلی نداریم، چون قیمت برق در کشور ما بسیار پایین است و آن مقدار هدر رفته، هزینه بسیار ناچیزی برای ما دارد. ولی مشکل ما سر این قضیه است که این مقدار هدر رفته، جان ساکنین را به خطر نیندازد.
در یک ساختمان مسکونی این نشتی‌ها بیشتر در وسایل و ابزارهای برقی که دارای موتور الکتریکی هستند اتفاق می‌افتد. چون در داخل این موتورها، سیم پیچ وجود دارد، اگر روکش این سیم پیچ‌ها بر اثر ضربه‌های شدید یا داغ شدن کنده یا نازک شود. یا از طریق سیم پیچی نامناسب القای الکتریکی روی بدنه موتور صورت گیرد، یا یکی از سیم‌های داخل موتور قطع شود و با بدنه موتور تماس پیدا کند. در این حالت‌ها برق وارد بدنه موتور می‌شود و از طریق بدنه فلزی موتور وارد بدنه فلزی دستگاه می‌شود. حتماً برای شما هم پیش آمده که به بدنه یک یخچال یا ماشین لباسشویی دست زده‌اید و احساس برقگرفتگی خفیف کرده‌اید، این مورد به خاطر همین نشتی جریان اتفاق افتاده است.

همانطور که می‌دانید یک جریان بسیار کوچک در حد 30 میلی‌آمپر می تواند برای انسان خطرناک باشد. پس انسان‌ها به این فکر افتادند که دستگاهی را بسازند که نشتی‌های بالاتر از 30 میلی آمپر را تشخیص دهد و مثل یک کلید مینیاتوری برق ساختمان را قطع کند تا آن جریان نشتی خطری برای جان ساکنین ایجاد نکند. اینطور شد که کلیدهای نشتی جریان یا همان کلیدهای محافظ جان به بازار آمدند. تا همین پنج شش سال قبل، نه مردم و نه برقکارها چیزی از کلید محافظ جان نمی دانستند و در ساختمان‌ها از آن استفاده نمی‌کردند، ولی با توجه به مشخص شدن مزیت‌های این دستگاه، استفاده از آن در برق ساختمان و برق صنعتی روز به روز در حال افزایش است. و طبق مقررات جدید برق ساختمان نصب کلید محافظ جان در جعبه فیوز منازل مسکونی و اداری الزامی شده است.

اساس کار یک کلید محافظ جان به این صورت است که جریان خروجی از سیم فاز را با جریان ورودی از سیم نول مقایسه می‌کند و اگر این دو مقدار با هم برابر نباشند محافظ جان متوجه می‌شود که جریان برق در قسمتی از مسیر نشتی پیدا کرده است، و اگر این جریان نشتی بیشتر از حساسیت محافظ جان (معمولاً 30 میلی آمپر) باشد، کلید عمل می کند و مدار را قطع می کند.
البته حساسیت تمام محافظ جان‌ها 30 میلی آمپر نیست و محافظ جان‌هایی در بازار هست که روی 10 و 20 و 100 و 300 و…. میلی آمپر هم عمل می کنند، ولی مقررات برق ساختمان، محافظ جان‌ 30 میلی آمپر را پیشنهاد می کند.

تصویر دو نمونه کلید محافظ جان را در پایین مشاهده می‌کنید، کلید اول که 4 ترمینال دارد، یک محافظ جان تکفاز است و محافظ جان دوم که 4 ترمینال در بالا و 4 ترمینال در پایین دارد یک محافظ جان 3‌فاز است.

کلید محافظ جان تکفاز
کلید محافظ جان تکفاز
کلید محافظ جان سه فاز
کلید محافظ جان سه فاز

توجه کنید که این محافظ جان‌ها در ظاهر شبیه کلید مینیاتوری هستند ولی سازوکار آنها کاملاً با کلید مینیاتوری فرق دارد پس شما نمی توانید آنها را بجای کلید مینیاتوری استفاده کنید. اگر روی یک کلید محافظ جان کلمه RCCB هک شده بود یعنی آن کلید محافظ جان فقط می تواند نشتی‌های جریان را قطع کند. ولی اگر روی کلید محافظ جان کلمه RCBO درج شده بود، یعنی آن کلید از ترکیب یک کلید مینیاتوری و یک کلید محافظ جان ساخته شده است، پس شما می توانید از یک کلید RCBO به عنوان یک کلید مینیاتوری هم استفاده کنید.

از آنجایی که این پاراگراف مهم است یکبار دیگر آن را تکرار می کنم:

  • کلید محافظ جان نوع RCCB تنها می تواند مدار را در مقابل نشتی جریان محافظ کند.
  • کلید مینیاتوری معمولی تنها می تواند مدار را در مقابل اضافه بار و اضافه جریان ناشی از اتصال کوتاه محافظت کند.
  • کلید RCBO که ترکیب دو نوع قبلی است، مدار را هم در مقابل نشتی جریان، هم اضافه بار و هم اضافه جریان ناشی از اتصال کوتاه محافظ می کند و به همین نسبت قیمت آن در مقایسه با 2 نوع قبلی بالاتر است.

نقشه سیمکشی کلید محافظ جان تکفاز:

از مباحث تئوری راحت شدیم، حالا سیم چین و پیچ گوشتی را بردارید که به سراغ مباحث عملی می رویم بخشی که من عاشقش هستم. اگر خاطرتان باشد من در کتاب آموزش جامع برق ساختمان ، نقشه نصب یک کلید محافظ جان تکفاز را اینطور برایتان ترسیم کرده بودم. اگر در دوره فیلم آموزش عملی برق ساختمان هم شرکت کرده باشید، ما چنین جعبه فیوزی را بصورت عملی نصب کردیم و جزئیات آن را در درس سیزدهم این دوره بررسی کردیم.
برای بزرگنمایی نقشه ها روی آنها کلیک کنید تا بهتر بتوانید جزئیات را مشاهده کنید.

آموزش نصب کلید محافظ جان
آموزش نصب کلید محافظ جان

طبق این نقشه یک کلید مینیاتوری قبل از محافظ جان قرار میگیرد. که مقدار آمپر این کلید مینیاتوری باید با مقدار آمپر کنتور برابر باشد، مثلاً اگر آمپراژ کنتور 32 باشد، این کلید مینیاتوری هم باید 32 آمپر انتخاب شود. آنگاه فاز ورودی به جعبه فیوز ابتدا به قسمت بالای این کلید مینیاتوری متصل می‌شود، و از پایین آن که خروجیست به ترمینال بالای محافظ جان وصل می‌شود. سپس از ترمینال پایین محافظ جان خروجی گرفته می‌شود و بین بقیه کلیدهای مینیاتوری تقسیم می‌شود. مسیر سیم‌ها را دنبال کنید تا این توضیحات را بهتر متوجه شوید.‌

نقشه سیمکشی کلید محافظ جان 3فاز:

حالا که با نقشه سیمکشی کلید محافظ جان تکفاز آشنا شدید، به سراغ ترسیم نقشه برای کلید محافظ جان 3 فاز می‌رویم. فرض کنید که می‌خواهم برقکاری یک مغازه قصابی که کنتور برق آن 3‌فاز است را انجام دهم، پس لازم است که یک جعبه فیوز نصب کنم و صاحب مغازه از من می‌خواهد که در داخل جعبه فیوز یک محافظ جان 3فاز هم تعبیه کنم. از صاحب مغازه تعداد وسایل برقی که قرار است در آینده در این مغازه نصب شود را سوال می کنم، او می گوید که یک کولرگازی 24 هزار، 2 عدد یخچال ویترینی، کرکره برقی، و 2 عدد یخچال ایستاده دارد. من با در نظر گرفتن اینها شروع به ترسیم نقشه سیمکشی جعبه فیوز می‌کنم.

روش نصب کلید محافظ جان سه فاز
روش نصب کلید محافظ جان سه فاز

ابتدا مسیر سیم ها را در نقشه بالا دنبال کنید و نقشه را در ذهنتان تجزیه و تحلیل کنید. من سیم قرمز را به عنوان فاز اول (L1) ، سیم زرد را به عنوان فاز دوم (L2) ، و سیم سیاه رنگ را به عنوان فاز سوم (L3) در نظر گرفته‌ام. البته این رنگ ها سلیقه‌ای نیست و چیزی است که استاندارد در انتخاب رنگ سیم‌ها برای برق سه فاز ما را اجبار کرده است.

نکته کوچک: مقررات برق ساختمان می گوید که رنگ سیم‌ها در برق سه فاز باید به ترتیب قرمز(L1)، زرد(L2) و سیاه(L3) باشد. یا قهوه‌ای(L1)، سیاه(L2) و خاکستری(L3) هم قابل قبول است.

نیازی به گفتن نیست که سیم آبی رنگ، نول است و سیم زرد رنگی که دارای یک خط سبز است هم سیم ارت است. پس من هر سه فاز (قرمز، زرد، سیاه) را ابتدا به یک کلید مینیاتوری سه فاز وصل میکنم، آنگاه از زیر این کلید مینیاتوری خروجی می گیرم و به ترتیب به 3 ترمینال بالای محافظ جان وصل میکنم. مطابق تصویر بالا، نول ورودی به جعبه فیوز هم به ترمینالی دیگر در سمت چپ محافظ جان وصل می شود.
آنگاه از پایین کلید محافظ جان خروجی می‌گیرم و هر کدام از فازها را بین 2 تا از کلید مینیاتوری‌های تکفاز تقسیم می‌کنم. همانطور که می‌دانید اختلاف پتانسیل هر کدام از فازهای برق سه فاز با سیم نول، 220 ولت است. پس وسایل برقی معمولی مثل یخچال‌ها و کولرگازی و کرکره برقی می توانند از این برق 220 ولت استفاده کنند.

سوال: چرا من هر کدام از فازها را بین 2 تا از مینیاتوری‌ها تقسیم کرده‌ام؟ به این خاطر که برق مصرفی این مغازه از یک کنتور 3فاز تامین می‌شود. و مدنظر ماست که از هر سه خط فاز هم استفاده کنیم، و اگر فشار برق مصرفی تمام وسایل روی یکی از فازها بیفتد، کلیدمینیاتوری اضافه بار را تشخیص می‌دهد و میپرد.

کاربرد محافظ جان 3فاز بیشتر در برق صنعتی، کارخانه ها و کارگاه‌هاست ولی برای دستگاه‌های تکفاز باید بصورت نقشه بالا عمل کنید.

نکته: در کلیدهای محافظ جان ترمینال‌های بالا، ورودی و ترمینال‌های پایین، خروجی هستند. در بیشتر کلیدهای محافظ جانی که در بازار هستند، ترمینال‌های ورودی با علامت 1 یا IN مشخص می شوند و ترمینال‌های خروجی با علامت 2 یا OUT مشخص می‌شوند. و ترمینال‌هایی که با علامت N مشخص می‌شوند به نول متصل می‌شوند و البته بد نیست بدانید که تغییر ترمینال‌های ورودی و خروجی یا جابجایی نول ها تاثیری در عملکرد محافظ جان ندارد و این علامت گذاری‌ها فقط برای زیبایی و یکدستی اجراست.

سوال: اگر خاطرتان باشد گفتیم که محافظ جان جریان‌های نشتی بیشتر از 30 میلی آمپر را قطع می‌کند، پس جریان های نشتی کوچکتر از 30 میلی آمپر را که روی بدنه فلزی وسایلی مثل یخچال، ماشین لباسشویی، کیس کامپیوتر و… ایجاد می‌شوند و باعث برقگرفتگی‌های خفیف برای انسان می‌شوند را چطور رفع کنیم؟ پاسخ: با اتصال بدنه فلزی آن دستگاه به سیم ارت مشکل حل خواهد شد، ولی اگر ساختمان سیم ارت نداشت، می توانید بدنه دستگاه را با یک سیم به اسکلت فلزی ساختمان یا لوله‌های فلزی آب متصل کرد، در این صورت حتماً نصب کلید محافظ جان در جعبه فیوز الزامی خواهد شد.

هفته بعد برای شما مقاله ای روی سایت قرار خواهم داد که در مورد آموزش نصب 2 کلید محافظ در جعبه فیوز خواهد بود، هفته بعد هم به سایت آموزش برق سر بزنید.






      مطالب مرتبط



209 سوال مطرح شده شما هم سوالی دارید؟

  • با عرض سلام و احترام
    مهندس می خواستم بپرسم من یک کلید محافظ جان سه فاز 63 آمپر 30 میلی آمپر دارم آیا می تونم از این برای برق تک فاز منزل استفاده کنم.
    سپاس

    • سلام مشکلی نداره باید فاز رو به یکی از فاز ها و نول رو هم حتما به قسمت نول آن متصل کنید و از خروجی آن به مینیاتوری ها بدید

  • سلام مهندس جان.
    واقعا دمتون گرم با این صبوری و ارزش قائل شدن به دوستان
    من یه حفاظ جان سه فاز رو وصل کردم به کابل ورودی اصلی بعد از خروجی اون وصل کردم به مینیاتوری اصلی.
    (و دیدم که اصلا برق وصل نمیشه و وقتی کلید حفاظ جان رو میدم بالا اصلا وصل نمیشه و برمیگرده)
    الان که به سایت شما مراجعه کردم و نقشه رو دیدم متوجه شدم که حفاظ جان رو باید بعد مینیاتوری وصل کنم. میشه دلیلش رو بفرماید چیه؟
    البته من رشته تحصیلیم عمرانه ولی به برق خیلی علاقه دارم واسه همین مزاحم شدم ببینم دلیلش چه

    • سلام
      اگه محافظ جان کار نمیکنه و فورا قطع میشه شما بعد یه مینیاتوری هم بزارید بازهم قطع میشه و مشکل از سیم کشی یا خود محافظ جانه
      حالا شما سیم های خروجی محافظ جان رو در بیارید و روشنش کنید ببینید باز هم میپره ؟؟؟ اگه اینطور شد محافظ جان خرابه
      اگه هم که فقط با اتصال سیم های خروجیش مدار رو قطع می کرد و بدون اتصال سیم های خروجی همچنان روشن می ماند ، در مدار سیم کشی شما جایی نشتی جریان وجود دارد که باید رفع شود

  • سلام من از افغانستان هستم اولین بار است که به سایت شما مراجعه نمودم واقعاموضوع بسیار مهم را بیان داشتید
    من خیلی استفاده کردم.
    انشاءالله یک از تعقیب کننده سایت شما خواهم بود

    • ممنون از شما جناب غلام علی
      لطف دارید

  • سلام و وقت بخیر – یه سوال داشتم خدمتتون، در یک واحد ساختمانی برای ورودی فقط محافظ جان استفاده شده و مینیاتوری بکار نرفته، همه جا هم میگن محافظ جان اضافه بار و اتصال کوتاه رو نمیبینه که اینم درسته، حالا سوال من اینه از اونجا که هرکدام از خطوط خروجی تابلوی واحدها خودش مینیاتوری داره، و اضافه جریان و اتصال کوتاه رو میبینه، آیا باید حتما ورودی هم مینیاتوری داشته باشه؟

    • سلام خیر لازم نیست ، شما همون فاز خروجی محافظ جان رو به ورودی مینیاتوری ها و نول خروجی اون رو به شمش نول بزنید ، حالا از شمش نول و مینیاتوری ها به سمت هریک از سرخط ها سیم کشی کنین
      بعدشم محافظ جان هایی که در جعبه مینیاتوری ها استفاده میشه علاوه بر قابلیت های خودش قابلیت های فیوز یعنی قطع مدار در هنگام اضافه بار و اتصال کوتاه رو هم داره ، اینو احتمالا نادرست به شما گفتند ، این کلید ها ترکیبی از فیوز مینیاتوری و رله محافظ جان هستن

  • با سلام .
    در رابطه با کلید حفاظت از جان سه فاز ، در تغذیه یک موتور سه فاز این کلید حفاظت از جان به چه صورت متوجه میشه که خطا رخ داده ، چون در موتور سه فاز ما از نول استفاده نمیکنیم کلید حفاظت جان چطور این مورد رو بررسی میکنه .
    با تشکر

    • سلام جناب رضایی
      ما در برق سه فاز همانطور که از اسمش پیداست سه عدد فاز داریم که هر کدوم از اونها از لحاظ فرکانسی با هم اختلاف دارند ، یعنی شکل موج سینوسی اونها در هر لحظه با هم فرق میکنه (از روی نمودارش ببینین واضحه)
      حال به کلید محافظ جان هایی که برای برق سه فاز استفاده میشن هر سه عدد فاز وصل شده اما اینجا این کلید به جای اینکه جریان فاز و نول رو با هم مقایسه کنه ، جریان سه عدد انشعاب فاز که ازش رد شدن رو با هم مقایسه میکنه و بدین ترتیب در صورت تشخیص هر گونه اختلاف که ناشی از نشتی جریان یا برق گرفتگی یا اختلال در سیستم موتور سه فاز هستش سریعا عمل میکنه و مدار رو قطع میکنه

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


تلفن تماس سایت آموزش برق

مجوز فعالیت سایت آموزش برق


logo-enamad logo-samandehi

سایت های همکار


سایت کالنجی

محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی