فیلم آموزش عملی برق ساختمان
دی
3
1396

کنتاکتور – آموزش روش نصب به زبان ساده

کنتاکتور کلمه ای است که شاید با شنیدن آن به یاد برق صنعتی بیفتید و با خود بگویید که این قطعه فقط در برق صنعتی کاربرد دارد و نیازی نیست که یک برقکار ساختمان با آن آشنایی داشته باشد. اگر تصور شما هم این چنین است، امروز شما را با مثال هایی آشنا می کنیم تا ببینید که چقدر آگاهی از نحوه عملکرد و روش نصب کنتاکتور برای یک برقکار ساختمان لازم و ضروری‌ست.

کنتاکتور چیست ؟

اگر مطلب رله چیست را قبلاً مطالعه کرده باشید، حتماً به خاطر دارید که ما در آنجا گفتیم که رله عنصری ست که مانند کلید تبدیل عمل می کند با این تفاوت که جریانی که به بوبین آن وصل می شود، عمل قطع و وصل کردن تیغه های داخلی آن را انجام می دهد. حالا این رله یک دوست قوی تر از خودش هم دارد که نام آن کنتاکتور است. پس اگر خودمانی‌تر بگوییم “کنتاکتور ها مانند همان رله ها عمل می کنند با این تفاوت که زور بیشتری دارند” و ما می توانیم جریان‌های بزرگتری را با کنتاکتورها قطع و وصل کنیم.
تعریف علمی کنتاکتور به این صورت است که : کنتاکتور یک کلید مغناطیسی ست، که با استفاده از یک جریان کوچک، یک جریان بزرگتر را کنترل (قطع و وصل) می کند. یعنی بجای اینکه ما این کلید را با دست قطع و وصل کنیم، یک جریان کوچک را به کنتاکتور می فرستیم و کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت روشن قرار دهد و وقتی که آن جریان کوچک را قطع کنیم، کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت قطع قرار دهد.
البته با استفاده از تیغه های کمکی، برعکس این هم امکانپذیر است.
کنتاکتورها دارای 2 نوعِ تک فاز و سه فاز هستند. در تصویر زیر نمای بیرونی یک کنتاکتور 3 فاز را مشاهده می کنید.

کنتاکتور

روش نصب کنتاکتور

در نمایِ بیرونی این دستگاه فقط تعدادی پیچ می بینید که محل اتصال سیم های برق هستند. ولی در داخل این دستگاه قطعاتی به شرح زیر قرار گرفته است که برای آشنایی با روش نصب کنتاکتور ابتدا باید با این اجزای داخلی و نحوه عملکرد آنها آشنا شوید.

  1. بوبین -بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می‌کنیم، حالت آهنربایی پیدا می کند-.
  2. هسته ثابت فلزی
  3. هسته متحرک فلزی
  4. فنر بازگشت هسته متحرک
  5. سه تیغه به نام تیغه های قدرت که در حالت عادی باز هستند.
  6. تیغه کمکی NO -که در حالت عادی باز است و تیغه کمکی NC -که در حالت عادی بسته است. البته خیلی از کنتاکتورها تیغه کمکی NO و NC ندارند و باید بصورت یک قطعه جداگانه آنها را از بازار تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
    تصویر یک تیغه کمکی با 2 تیغه NO و 2 تیغه NC را در زیر مشاهده می کنید. در پشت این قطعه یک گیره کوچک وجود دارد که از طریق آن براحتی به جلوی کنتاکتور می‌چسبد.

تیغه کمکی کنتاکتور

 

عملکرد کنتاکتور به این صورت است که یک بوبین در داخل آن قرار گرفته و وقتی ما یک جریان ضعیف را به این بوبین وصل می کنیم، این قطعه حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته متحرک فلزی را به سمت خود جذب می کنند و حرکت این هسته متحرک به سمت بوبین باعث برخورد یکسری کنتاکت های فلزی در داخل کنتاکتور می شود.

کنتاکتور 3 فاز :

ابتدا به آموزش کنتاکتور 3 فاز می پردازیم. زیرا بیشترین استفاده را در بازار دارد و به راحتی پیدا می شود.
برای چند ثانیه به تصویر متحرک زیر نگاه کنید. با توجه به این تصویر مراحلی را که در داخل کنتاکتور 3 فاز اتفاق می افتد بررسی می کنیم.

  1. در مرحله اول، یک کلید یک پل جریان سیم فاز را به سمت بوبین برقرار می‌کند.
  2. با این عمل، بوبین حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته فلزی متحرک را به سمت خود جذب می کند.
  3. با حرکت هسته متحرک به سمت بوبین، یکسری کنتاکت -تیغه- فلزی با هم تماس پیدا می کنند که تیغه های قدرت و تیغه های NO از این دسته اند. البته با این عمل یکسری کنتاکت های فلزی هم هستند که تماس خود را از دست می دهند که به آنها تیغه های NC می گوییم.
  4. و در نهایت با تماس تیغه های قدرت -3 عدد تیغه سمت چپ را تیغه های قدرت می گویند- برق 3 فاز به موتور میرسد و موتور شروع به چرخش می کند. و تا زمانی که کلید یک پل وصل است و برق به بوبین میرسد، موتور میچرخد.

روش نصب کنتاکتور

توجه: از آنجایی که بوبین کنتاکتور بالا برق خیلی کمی مصرف می کند شما می توانید برای سیم‌های فاز و نولِ ورودی به بوبین حتی از سیم‌های نمره 0/5 -پنج دهم- هم استفاده کنید. ولی برای سیم‌های R,S,T که برق موتور را تامین می کنند باید از سیم‌های کلفت‌تر و متناسب با ظرفیت موتور استفاده شود.

در مدار بالا حتماً نباید از کلید یک پل استفاده کنیم، هر دستگاهی که بتواند یک فاز را به بوبین وصل کند می تواند به جای کلید یک پل در مدار قرار گیرد. مثلاً اگر مطلب نصب کنتاکتور در مدار فتوسل را مطالعه کنید می بینید که بجای کلید یک پل، یک فتوسل نوری معمولی‌ست که جریان سیم فاز را با بوبین برقرار می کند و کنتاکتور را فعال می کند. پس اگر بخواهیم یک فتوسل را در مدار بالا ببندیم به این صورت خواهد بود. البته موتور 3 فاز را هم حذف می کنیم و بجای آن لامپ های معمولی قرار می‌دهیم.

مدار فتوسل و کنتاکتور

مدار بالا به این صورت عمل می کند که در هنگام شب، یعنی زمانی که ماه ظاهر می شود. سیم خروجی فتوسل نوری-سیم قرمز- فعال میشود و فاز به بوبین کنتاکتور میرسد و بوبین فعال می شود. با فعال شدن بوبین، هسته متحرک فلزی جذب بوبین میشود و با این حرکت، تیغه های داخل کنتاکتور تغییر حالت می دهند-یعنی تیغه های قدرت و تیغه های NO بسته می شوند و تیغه های NC باز می شوند- آنگاه یک سیم فازِ دیگر که تحمل جریان بیشتری را دارد از طریق یکی از تیغه های قدرت به چراغ ها وصل می شود و چراغ ها روشن می شوند.
پس باز هم اگر بخواهیم به زبان ساده تر بگوییم، ما به این خاطر در این مدار از کنتاکتور استفاده می کنیم چون، زورِ فتوسل نمیرسد که تعداد زیادی چراغ را روشن کند، و ما زورِ کمِ فتوسل را به کنتاکتور می دهیم تا کنتاکتور فعال شود و تیغه داخلی آن که زور بیشتری دارد، عمل خاموش و روشن کردن چراغ ها را انجام دهد.
همانطور که می بینید در این مدار فقط از یکی از تیغه های قدرت استفاده کرده ایم و با 2 تیغه دیگر و تیغه های NC و NO کاری نداریم.

نکته: پس می توان از کنتاکتورهای 3 فاز برای برق تکفاز هم استفاده کرد ولی برعکس این امکان پذیر نیست. اینکه در این مدار از کنتاکتور تکفاز استفاده کنید یا سه فاز، فرقی نمی کند، ولی از آنجایی که نوع سه فاز در بازار به راحتی پیدا می شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع تکفاز ندارد، ما در مدار بالا از نوع سه فاز استفاده کرده‌ایم.

توجه: البته اگر تعداد چراغ ها کم باشد، می توان کنتاکتور را از مدار بالا حذف کرد و مستقیم برق چراغ ها را از فتوسل گرفت، ولی ما فرض را بر این گرفته ایم که تعداد چراغ ها زیاد است و این فتوسل تحمل این مقدار جریان را ندارد. به همین خاطر از کنتاکتور استفاده کرده‌ایم.

نکته: در مدار بالا حتی یک فتوسل نوری ۶ آمپر که توان خیلی کمی هم دارد برای هر تعداد چراغ جوابگوست و نیازی به هزینه کردن اضافی و خرید فتوسل های با آمپر بالاتر نیست. زیرا کار اصلی را کنتاکتور انجام میدهد و جریان اصلی از کنتاکتور عبور می کند.

توجه: بوبین بعضی از کنتاکتورها با برق 220 ولت و بعضی های دیگر با ولتاژهای مختلف مثلاً 12 یا 24 یا 380 ولت و… فعال می شوند. که ما در برق ساختمان و در برق صنعتی بیشتر با کنتاکتورهایی سروکار داریم که بوبین آنها با 220 ولت AC فعال می‌شود.

حالا دوباره به تصویر کنتاکتور 3 فاز نگاه کنید تا پیچ های اتصال آن را بررسی کنیم.

کنتاکتور سه فاز

  1. در قسمت بالای این دستگاه 2 ترمینال وجود دارد که با علامت A1 و A2 شماره گذاری شده است. این دو ترمینال همان سیم های ورودی به بوبین هستند، که بایستی به A1 سیم فاز و به A2 سیم نول متصل گردد. (برق 220 ولت AC)
  2. شش ترمینالِ L1,T1,L2,T2,L3,T3 تیغه های قدرت هستند، یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل شود. در داخل کنتاکتور
    ترمینالِ L1  به T1 وصل می شود.
    ترمینالِ L2  به T2 وصل می شود.
    ترمینالِ L3  به T3 وصل می شود.
  3. اکنون فقط دو ترمینال باقی مانده که عبارتند از ۱۳NO و ۱۴NO . از نامشان مشخص است که اینها ترمینال های تیغه کمکی NO هستند. یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل کنیم. در داخل کنتاکتور این دو ترمینال به هم متصل می شوند.
  4. همانطور که می بینید کنتاکتور بالا تیغه کمکی NC ندارد. و اگر به این تیغه نیاز دارید، باید آن را جدا تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
  5. پس از این به بعد دیگر از تعداد زیاد پیچ ها و ترمینال‌های روی کنتاکتور وحشت نکنید.

 

کنتاکتور تکفاز :

عملکرد کنتاکتورهای تکفاز هم دقیقاً مانند کنتاکتورهای 3 فاز است، با این تفاوت که در آنها فقط یک تیغه قدرت وجود دارد. تصویر یک مدل تک فاز را در پایین مشاهده می‌کنید.

کنتاکتور تک فازاز آنجایی که مدل تکفاز به سختی در بازار پیدا می‌شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع 3 فاز ندارد. همیشه به شما پیشنهاد می کنیم که از مدل 3 فاز استفاده کنید، حتی اگر با برق تکفاز کار می کنید.








150 سوال مطرح شده شما هم سوالی دارید؟

  • اقا دمت گرم واقعا کامل و مفید ممنون بابت وقتی که گذاشتید

  • سلام جناب مهندس مرادى
    مشگل از كجاست ، وقتى يك يا دو فاز خروجى كنتاكتور قطع است
    با تشكر

  • با عرض سلام و قبولی طاعات و عبادات شما
    در مورد برق ساختمان کنتاکتور کاربردهای دیگری هم دارد؟ یا تنها به همین موردی که فرمودید یعنی روشن و خاموش کردن محوطه منحصر میشود؟ و آیا امکان دارد کاربردهای دیگر آن هم بفرمایید؟
    کلا در برق ساختمان چه فرمانهایی را می توان به کنتاکتور داد؟
    ممنونم

    • سلام. طاعات و عبادات شما هم قبول. بله، مثلاً محافظ کلی برق ساختمان رو هم میشه با کنتاکتور طراحی کرد. یا در داخل تابلوهای آسانسور

      • سلام.
        از پاسختون بسیار ممنونم. اونوقت میشه یه توضیح مختصری بدید که چگونه و تحت چه مکانیسمی این محافظت صورت میگیرد؟ چون ما از کلیدهای اتوماتیک و مینیاتوری و حتی محافظ جان که استفاده می کنیم. وجود کنتاکتور برای حفاظت برق چه ضرورتی دارد؟

  • سلام بسیار عالی بود از راهنمایی شما متشکرم

  • سلام بر مهندس عزیز و گرامی
    اگر سیمهای فاز و نول در ترمینالهای a1 and a2 جابجا بسته شوند چه اتفاقی میفته ؟

    • سلام. در عملکرد کنتاکتور مشکلی پیش نمیاد، ولی بهتره که این ترتیب رو رعایت کنید.

  • با سلام خدمت شما آقای مهندس مرادی عزیز و تشکر از سایت عالی و مطالب آموزنده شما . بنده یک تایمر آنالوگ تبن مدل ۱۸۹ دارم و می‌خواهم از آن برای روشنایی تعدادی لامپ گازی ۲۵۰ وات و چند لامپ کم مصرف ال ای دی استفاده کنم . مجموع وات مصرفی آنها هم حدود ۲۰۰۰ وات میشود . آیا برای استفاده از این تایمر احتیاجی به کنتاکتور هم دارم و اگر مورد نیاز بود از چه کنتاکتور و چند آمپر استفاده کنم . با تشکر فراوان

    • سلام. ممنونم از شما. بله از کنتاکتور استفاده کنید، چون در کاتالوگ این تایمرها نوشته حداکثر تا 10 آمپر جوابگو هستن، ولی در عمل کمتر از 10 آمپر رو تحمل میکنن. یا اگر هم تحمل کنن طول عمرشون میاد پایین. در ضمن استفاده از کنتاکتور طول عمر تایمر شما رو میبره بالا.

  • سلام ممنون از اطلاعات مفید وسازنده تان
    یه سوال سیم ورودی به چراغ همون برق سه فاز است

    • سلام. مرسی. یکی از فازهای برق سه فاز به همراه سیم نول وصل میشه به چراغ.

  • سلام ببخشید اقای مهندس مرادی این کنتاکتورهای سه فاز به اون قسمت های L1و L2 و L3 هم باید فاز بدیم؟؟؟

    • سلام. اگر این کنتاکتور رو در برق 3 فاز استفاده میکنید بله. ولی اگر از این کنتاکتور در برق تکفاز استفاده میکنید فقط از L1 یا L2 یا L3 استفاده کنید.

      • در نوع تک فاز باید دو تا فاز بدیم؟؟؟ یکی از طریق فتوسل . یکی هم مثلا به L1 ؟؟ درسته؟؟؟
        بعد نمره سیم باید چند باشه؟ مثلا برا لامپ که مسیر هم طولانیست

        • سلام. بله درسته، یکی از طریق سیم قرمز رنگ فتوسل به A1 وصل میشه و یک فاز هم به L1 وصل میشه.
          2- اگر دو سه تا لامپ معمولی هست، سیم نمره 1.5 هم جواب میده.

  • سلام.بهترین نوع کنتاکتور برای برق ۳فاز با فیوز۶۳امپر، متشکر

    • سلام. اشنایدر، پارس فانال، زیمنس

  • سلام. چقدر شیرین توضیح دادید. ممنون

    • سلام. سپاسگذارم ازتون، ما شعارمون این هست، آموزش برق همراه با لذت

  • سلام من ویدئو کامل مونتاژ مدارهای اتوماتی و غیراتوماتی ستاره مثلث رو میخواستم .تو سایت هرچی گشتم چیز بدرد بخوری گیرم نیومد چون من با برق صنعتی آشنایی کامل ندارم درکش برام سخته اگه میشه ویدئو با بیان ساده برام بفرست ک بتونم استفاده کنم.با تشکر از شما جناب مهندس

  • سلام
    میشه با محافظ معمولی یخچال و کنتاکتور، کل ساختمان را محافظت برق کرد
    اگه میشه، ممکنه یه مدار محافظ یخچال قرار بدید خودمون بسازیم هزینه ش کمتر بشه
    ی کنتاکتور با فتوسل نصب کردم برای نمای ی ساختمون، بعد چند ماه کنتاکتور کار نمیکرد، بازش کردم دیدم سیمهای بوبینش ذوب شده
    کنتاکتور دقیقا مثل همینه که عکسشو گذاشتید

    • سلام. بله میشه. تنها کاری که این محافظ ها انجام میدن اینه که ولتاژ کمتر از 170 و بالاتر از 240 رو قطع میکنن، خب پس محافظ یخچال هم می تونه اینکار رو برای ما انجام بده.
      2- فکر نمی کنم مشکل از فتوسل یا چیزی دیگه ای بوده باشه، جنس کنتاکتورتون خوب نبوده.

  • سلام
    سوال من اینه که اگه یه کنتاکتور ۳ فاز ۳۲ آمپر داشته باشیم و روی تک فاز استفاده کنیم و فاز های ورودی رو کلا بهم وصل کنیم (۱-۳-۵) و اونطرف مصرف کننده ها جدا از هم باشن یعنی مثلا ۲ به یک مصرف کننده ۲۰ آمپر ۴ به یک مصرف کننده ۲۵ آمپر و ۶ به یک مصرف کننده ۳۰ آمپر و در مجموع میشه ۹۶ آمپر استفاده کرد؟

    • سلام. بله درسته. یعنی اگر از هر سه تیغه بتونی همزمان 32 آمپر بکشی جمعاً می تونی از اون کنتاکنتور 96 آمپر بکشی. البته دقت کن هیچ کنتور برقی نمی تونه بهت 96 آمپر بده و کنتورهای تکفاز نهایتاً 50 آمپر هستند. و در کل این مسئله رو ما یک مثال فرض کردیم.

  • در عین سادگی بسیار مفید بود

  • دمت گرم مهندس

  • ایا کنتاکتور باعث دیر چسبیدن پلاتین اتومات میشود .یا کم بودن باد مخزن باعث چسبیدن میشود

    • خیر از کنتاکتور نیست، چون به محض فعال شدن بوبین کنتاکتور، عمل میکنه.

  • سلام وقت بخیر
    می خواستم بدونم این عکس ها و مدار هایی که برای توضیح پست هاتون می کشید رو با چه نرم افزاری ترسیم و پیاده سازی می کنید؟
    با تشکر

    • سلام. مرسی. همشون فتوشاپه. و نقشه ها با اتوکده

  • سلام خسته نباشید میخواستم نحوه بستن موتور دو سرعته با استپ استارت و فرمان دور یک دو با چند موتور شاید مثلا ۱۰ موتور که با زدن استارت موتور ها یکی یکی روشن بشن دور یک بعد دور دو

  • سلام مرسی میخواستم نحوه بستن موتور دو سرعته سه فازبا استپ استارت و فرمان روشن شدن موتورها چون میخوام چند موتور با یه استپ استارت ولی فرمان جدا گانه داشته باشن و موتور ها یکی یکی زمانی که استارت میکنی روشن تو دور یک بعد دور دو

  • عالی بود و کامل. تشکر
    بنده یک پمپ تکفاز 10 امپر دارم که یک مدار کنترل ایتالیایی داره و پین های رله 16 امپری داخلش در اثر اتصالی دوشاخه ذوب شده. همون رله نتونستم پیدا کنم از بازار ولی شماتیک رله اگه بدونم میتونم رله های جریان برابر داخل باکسش سیمکشی کنم: مدل رله ALE1PB12 شش پایه (دیتاشیت داره ولی چیزی دست گیرم نشد)

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


تلفن تماس سایت آموزش برق

مجوز فعالیت سایت آموزش برق


logo-enamad logo-samandehi

محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

هدیه رایگان سایت


هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



سایت های همکار


سایت کالنجی

آموزش برق در شبکه های اجتماعی