خرید کتاب آموزش آیفون های صوتی و تصویری
دی
۳
۱۳۹۶

کنتاکتور – آموزش روش نصب به زبان ساده

کنتاکتور کلمه ای است که شاید با شنیدن آن به یاد برق صنعتی بیفتید و با خود بگویید که این قطعه فقط در برق صنعتی کاربرد دارد و نیازی نیست که یک برقکار ساختمان با آن آشنایی داشته باشد. اگر تصور شما هم این چنین است، امروز شما را با مثال هایی آشنا می کنیم تا ببینید که چقدر آگاهی از نحوه عملکرد و روش نصب کنتاکتور برای یک برقکار ساختمان لازم و ضروری‌ست.

کنتاکتور چیست ؟

اگر مطلب رله چیست را قبلاً مطالعه کرده باشید، حتماً به خاطر دارید که ما در آنجا گفتیم که رله عنصری ست که مانند کلید تبدیل عمل می کند با این تفاوت که جریانی که به بوبین آن وصل می شود، عمل قطع و وصل کردن تیغه های داخلی آن را انجام می دهد. حالا این رله یک دوست قوی تر از خودش هم دارد که نام آن کنتاکتور است. پس اگر خودمانی‌تر بگوییم “کنتاکتور ها مانند همان رله ها عمل می کنند با این تفاوت که زور بیشتری دارند” و ما می توانیم جریان‌های بزرگتری را با کنتاکتورها قطع و وصل کنیم.
تعریف علمی کنتاکتور به این صورت است که : کنتاکتور یک کلید مغناطیسی ست، که با استفاده از یک جریان کوچک، یک جریان بزرگتر را کنترل (قطع و وصل) می کند. یعنی بجای اینکه ما این کلید را با دست قطع و وصل کنیم، یک جریان کوچک را به کنتاکتور می فرستیم و کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت روشن قرار دهد و وقتی که آن جریان کوچک را قطع کنیم، کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت قطع قرار دهد.
البته با استفاده از تیغه های کمکی، برعکس این هم امکانپذیر است.
کنتاکتورها دارای ۲ نوعِ تک فاز و سه فاز هستند. در تصویر زیر نمای بیرونی یک کنتاکتور ۳ فاز را مشاهده می کنید.

کنتاکتور

روش نصب کنتاکتور

در نمایِ بیرونی این دستگاه فقط تعدادی پیچ می بینید که محل اتصال سیم های برق هستند. ولی در داخل این دستگاه قطعاتی به شرح زیر قرار گرفته است که برای آشنایی با روش نصب کنتاکتور ابتدا باید با این اجزای داخلی و نحوه عملکرد آنها آشنا شوید.

  1. بوبین -بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می‌کنیم، حالت آهنربایی پیدا می کند-.
  2. هسته ثابت فلزی
  3. هسته متحرک فلزی
  4. فنر بازگشت هسته متحرک
  5. سه تیغه به نام تیغه های قدرت که در حالت عادی باز هستند.
  6. تیغه کمکی NO -که در حالت عادی باز است و تیغه کمکی NC -که در حالت عادی بسته است. البته خیلی از کنتاکتورها تیغه کمکی NO و NC ندارند و باید بصورت یک قطعه جداگانه آنها را از بازار تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
    تصویر یک تیغه کمکی با ۲ تیغه NO و ۲ تیغه NC را در زیر مشاهده می کنید. در پشت این قطعه یک گیره کوچک وجود دارد که از طریق آن براحتی به جلوی کنتاکتور می‌چسبد.

تیغه کمکی کنتاکتور

 

عملکرد کنتاکتور به این صورت است که یک بوبین در داخل آن قرار گرفته و وقتی ما یک جریان ضعیف را به این بوبین وصل می کنیم، این قطعه حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته متحرک فلزی را به سمت خود جذب می کنند و حرکت این هسته متحرک به سمت بوبین باعث برخورد یکسری کنتاکت های فلزی در داخل کنتاکتور می شود.

کنتاکتور ۳ فاز :

ابتدا به آموزش کنتاکتور ۳ فاز می پردازیم. زیرا بیشترین استفاده را در بازار دارد و به راحتی پیدا می شود.
برای چند ثانیه به تصویر متحرک زیر نگاه کنید. با توجه به این تصویر مراحلی را که در داخل کنتاکتور ۳ فاز اتفاق می افتد بررسی می کنیم.

  1. در مرحله اول، یک کلید یک پل جریان سیم فاز را به سمت بوبین برقرار می‌کند.
  2. با این عمل، بوبین حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته فلزی متحرک را به سمت خود جذب می کند.
  3. با حرکت هسته متحرک به سمت بوبین، یکسری کنتاکت -تیغه- فلزی با هم تماس پیدا می کنند که تیغه های قدرت و تیغه های NO از این دسته اند. البته با این عمل یکسری کنتاکت های فلزی هم هستند که تماس خود را از دست می دهند که به آنها تیغه های NC می گوییم.
  4. و در نهایت با تماس تیغه های قدرت -۳ عدد تیغه سمت چپ را تیغه های قدرت می گویند- برق ۳ فاز به موتور میرسد و موتور شروع به چرخش می کند. و تا زمانی که کلید یک پل وصل است و برق به بوبین میرسد، موتور میچرخد.

روش نصب کنتاکتور

توجه: از آنجایی که بوبین کنتاکتور بالا برق خیلی کمی مصرف می کند شما می توانید برای سیم‌های فاز و نولِ ورودی به بوبین حتی از سیم‌های نمره ۰/۵ -پنج دهم- هم استفاده کنید. ولی برای سیم‌های R,S,T که برق موتور را تامین می کنند باید از سیم‌های کلفت‌تر و متناسب با ظرفیت موتور استفاده شود.

در مدار بالا حتماً نباید از کلید یک پل استفاده کنیم، هر دستگاهی که بتواند یک فاز را به بوبین وصل کند می تواند به جای کلید یک پل در مدار قرار گیرد. مثلاً اگر مطلب نصب کنتاکتور در مدار فتوسل را مطالعه کنید می بینید که بجای کلید یک پل، یک فتوسل نوری معمولی‌ست که جریان سیم فاز را با بوبین برقرار می کند و کنتاکتور را فعال می کند. پس اگر بخواهیم یک فتوسل را در مدار بالا ببندیم به این صورت خواهد بود. البته موتور ۳ فاز را هم حذف می کنیم و بجای آن لامپ های معمولی قرار می‌دهیم.

مدار فتوسل و کنتاکتور

مدار بالا به این صورت عمل می کند که در هنگام شب، یعنی زمانی که ماه ظاهر می شود. سیم خروجی فتوسل نوری-سیم قرمز- فعال میشود و فاز به بوبین کنتاکتور میرسد و بوبین فعال می شود. با فعال شدن بوبین، هسته متحرک فلزی جذب بوبین میشود و با این حرکت، تیغه های داخل کنتاکتور تغییر حالت می دهند-یعنی تیغه های قدرت و تیغه های NO بسته می شوند و تیغه های NC باز می شوند- آنگاه یک سیم فازِ دیگر که تحمل جریان بیشتری را دارد از طریق یکی از تیغه های قدرت به چراغ ها وصل می شود و چراغ ها روشن می شوند.
پس باز هم اگر بخواهیم به زبان ساده تر بگوییم، ما به این خاطر در این مدار از کنتاکتور استفاده می کنیم چون، زورِ فتوسل نمیرسد که تعداد زیادی چراغ را روشن کند، و ما زورِ کمِ فتوسل را به کنتاکتور می دهیم تا کنتاکتور فعال شود و تیغه داخلی آن که زور بیشتری دارد، عمل خاموش و روشن کردن چراغ ها را انجام دهد.
همانطور که می بینید در این مدار فقط از یکی از تیغه های قدرت استفاده کرده ایم و با ۲ تیغه دیگر و تیغه های NC و NO کاری نداریم.

نکته: پس می توان از کنتاکتورهای ۳ فاز برای برق تکفاز هم استفاده کرد ولی برعکس این امکان پذیر نیست. اینکه در این مدار از کنتاکتور تکفاز استفاده کنید یا سه فاز، فرقی نمی کند، ولی از آنجایی که نوع سه فاز در بازار به راحتی پیدا می شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع تکفاز ندارد، ما در مدار بالا از نوع سه فاز استفاده کرده‌ایم.

توجه: البته اگر تعداد چراغ ها کم باشد، می توان کنتاکتور را از مدار بالا حذف کرد و مستقیم برق چراغ ها را از فتوسل گرفت، ولی ما فرض را بر این گرفته ایم که تعداد چراغ ها زیاد است و این فتوسل تحمل این مقدار جریان را ندارد. به همین خاطر از کنتاکتور استفاده کرده‌ایم.

نکته: در مدار بالا حتی یک فتوسل نوری ۶ آمپر که توان خیلی کمی هم دارد برای هر تعداد چراغ جوابگوست و نیازی به هزینه کردن اضافی و خرید فتوسل های با آمپر بالاتر نیست. زیرا کار اصلی را کنتاکتور انجام میدهد و جریان اصلی از کنتاکتور عبور می کند.

توجه: بوبین بعضی از کنتاکتورها با برق ۲۲۰ ولت و بعضی های دیگر با ولتاژهای مختلف مثلاً ۱۲ یا ۲۴ یا ۳۸۰ ولت و… فعال می شوند. که ما در برق ساختمان و در برق صنعتی بیشتر با کنتاکتورهایی سروکار داریم که بوبین آنها با ۲۲۰ ولت AC فعال می‌شود.

حالا دوباره به تصویر کنتاکتور ۳ فاز نگاه کنید تا پیچ های اتصال آن را بررسی کنیم.

کنتاکتور سه فاز

  1. در قسمت بالای این دستگاه ۲ ترمینال وجود دارد که با علامت A1 و A2 شماره گذاری شده است. این دو ترمینال همان سیم های ورودی به بوبین هستند، که بایستی به A1 سیم فاز و به A2 سیم نول متصل گردد. (برق ۲۲۰ ولت AC)
  2. شش ترمینالِ L1,T1,L2,T2,L3,T3 تیغه های قدرت هستند، یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل شود. در داخل کنتاکتور
    ترمینالِ L1  به T1 وصل می شود.
    ترمینالِ L2  به T2 وصل می شود.
    ترمینالِ L3  به T3 وصل می شود.
  3. اکنون فقط دو ترمینال باقی مانده که عبارتند از ۱۳NO و ۱۴NO . از نامشان مشخص است که اینها ترمینال های تیغه کمکی NO هستند. یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل کنیم. در داخل کنتاکتور این دو ترمینال به هم متصل می شوند.
  4. همانطور که می بینید کنتاکتور بالا تیغه کمکی NC ندارد. و اگر به این تیغه نیاز دارید، باید آن را جدا تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
  5. پس از این به بعد دیگر از تعداد زیاد پیچ ها و ترمینال‌های روی کنتاکتور وحشت نکنید.

 

کنتاکتور تکفاز :

عملکرد کنتاکتورهای تکفاز هم دقیقاً مانند کنتاکتورهای ۳ فاز است، با این تفاوت که در آنها فقط یک تیغه قدرت وجود دارد. تصویر یک مدل تک فاز را در پایین مشاهده می‌کنید.

کنتاکتور تک فازاز آنجایی که مدل تکفاز به سختی در بازار پیدا می‌شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع ۳ فاز ندارد. همیشه به شما پیشنهاد می کنیم که از مدل ۳ فاز استفاده کنید، حتی اگر با برق تکفاز کار می کنید.


سایت آموزش برق به کمک شما نیاز دارد. لطفاً چنانچه از محتوای آموزشی این صفحه رضایت دارید با فشردن کلید +G بالا در گوگل به این صفحه امتیاز بدهید. از اینکه به بهتر شدن این سایت کمک می کنید از شما سپاسگذاریم.


116 سوال مطرح شده + پرسیدن سوال

  • سلام ممکنه نقشه تابلو برق برای پمپ استخر باموتورتکفاز ۳اسب تایمرداروبفرمایید خیلی خیلی ممنونم

    • سلام. دم دست نیست متاسفانه.

    • قربان هزینشو میپردازم لطفا

      • لطفاً این سوالتون رو در سایت زیر مطرح کنید و بابت هزینه هم باهاشون گفتگو کنید. انشاا… کارتون رو راه میندازن .متاسفانه ما وقت کافی برای این کار نداریم.
        http://kalengi.ir

  • باسلام و خداقوت بابت مطالب عاليتون در مورد كنتاكتور.
    يه سوال ؟
    اين تيغه هاي نرمال اوپن و نرمال كلوز دقيقا به چه منظوري استفاده ميشن و كجا ؟ ،( منظورم همون تيغه هاي Noو Nc هستش )، اگه ميشه بي زحمت در يه مثالي مثل عكس هاي بالا كه واقعا فوق العاده بودن عملكرد و مورد استفاده ي اين تيغه ها رو نشون بديد ؛ بسيار سپاس🙏

    • سلام. مرسی از شما. از این تیغه در مدار فرمان برق صنعتی استفاده میشه. بد نیست این مطلب رو هم بخونید. تیغه کمکی کنتاکتور

  • خسته نباشید عالی بود مطالب

  • خیلی عالی بود مرسی

  • سلام
    برای الکتروموتور دوسرعته سه فاز دو کنتاکتور استفاره میشود؟چرا؟

  • با سلام و عرض خسته نباشید اگه بخوایم از یک محافظ برای برق کل ساختمان استفاده کنیم و برقش هم ۳ فاز باشه فقط با کنتاکتور باید انجام بشه یا باید کلید محافظ جان هم وصل کنیم لطفا با تصویر راهنمایی بفرمایید ممنونم

    • سلام آقا صادق. در سایت همکارمون (سایت کالنجی) سرچ کنید، محافظ برق کل ساختمان، هم مدارش و توضیحاتش میاد.

  • برای تهیه یک محافظ سه فاز با توجه به اینکه هر فاز یک کولر گازی و یخچال و چراغ بهش وصله از کنتاکتور چند آمپر استفاده کنیم .با چه مشخصاتی؟
    تشکر

    • سلام. ازیک کنتاکتور ۲۵ آمپر استفاده کنید.

  • سلام. یک ساختمان ۵ طبقه با یک ژنراتور قوی در پارکینگ و اتاق سرور در طبقه اول. یک کنتاکتور جهت ژنراتور که منطقیست. اما هر طبقه هم دو کنتاکتور دارد که نمیدانیم سازنده چرا کار گذاشته. راهنمایی کنید جهت کنتاکتور طبقات

    • سلام. تا تست نشه نمیشه گفت برای چیه؟ گاهی وقتها محافظ کلی برق برای هر واحد نصب می کنن و براش یک کنتاکتور میزارن، شاید یکی از اونها برای محافظ باشه.

  • سلام .
    یه دستگاه اس ام اس کنترلر خریدم که ۴ رله خروجی داره(رله ها ۱۰ آمپرن)
    الان دستگاهی رو میخوام وصل کنم که ۱۵ آمپر می کشه . از طرفی رله ۱۵ الی ۳۰ آمپر گیر نمیاد .
    آیا میشه از یکی از رله ها خروجی بگیرم برای کنتاکتور؟ چطور ؟

    • سلام. بله میشه. کافیه یک فاز به پایه com رله بدین و از پایه no هم به ترمینال A1 کنتاکتور بدین. یک نول هم از هر جا خواستین به ترمینال A2 بدین. بعدش می تونید از تیغه های قدرت کنتاکتور هر چقدر که خواستین جریان بکشین.

  • با سلام و درود .
    میخوام یک مدار فرمان برای یک اتاق فرار ( Scape Room) طراحی کنم . داستان اینه که یکی از افراد تیم بازی کننده باید در جریان بازی در یک قفس حبس بشه و با زدن یک کلید شاستی در قفس که فقط یکبار باید عمل می کنه ، و بعد از اینکه درب قفس در حالت بسته هست عمل می کنه ، قفل برقی درب قفس قفل بشه ، نور اتاق خاموش بشه ، یک لامپ بلک لایت در همون اتاق روشن بشه و کلید شاستی دومی فعال بشه که با زدنش همه این روند به حالت اول برگرده … یعنی قفل قفس باز، بلک لایت خاموش و نور اتاق روشن بشه … چه راه حلی پیشنهاد میکنید … سپاس

    • سلام. این مدار با تیغه های کمکی کنتاکتور قابل پیاده سازی هستش. ولی طراحیش چند ساعتی زمان میبره.

  • سلام من میخواستم برای راه اندازی یه کولر اسپلیت سه فاز کنتاکتور نصب کنم اگه ممکنه راهنمایی کنید

    • سلام. ولی در تصاویر بالا، در شکل سوم مشخصه.کافیه یک کابل ۳ فاز رو به ترمینال های قدرت بالای کنتاکتور وصل کنید و از ترمینال های قدرت پایین کنتاکتور به کولر ببرید. برای بوبین هم یک کلید یک پل یا یک فیوز نصب کنید.

  • باسلام خدمت مدیروهمکارای عزیزتون.خداقوت ومرسی ازانیمیشن هاوتصاویرمتحرکی ک دراختیارماهاقراردادی.واقعا عالی هستش.ی سوال:در نورپردازی نمای ساختمان از فتوسل استفاده کردم؛ایا فازخروجی فتوسل همزمان هم ب بوبین کنتاکتور و هم ب تیغه قدرت وصل میشه یا اینکه باید برای هرکدام فاز جدا برد؟مرسی

    • سلام مجید جان. ممنونم ازت.
      خیر اشتباه می کنید. خروجی فتوسل فقط به A1 کنتاکتور (منظور همون بوبین) وصل میشه. تیغه قدرت هم برقش از هر جای دیگه میتونه بیاد. یعنی برق کنتاکتور رو فتوسل تامین می کنه و برق چراغ های نورپردازی نما از تیغه های قدرت عبور می کنه.

  • واقعا بسیار بسیار بسیار متشکر از سایت واقعا معرکه شما.بازم مفید واضح دقیق و البته مختصر!

    • خواهش می کنم.موفق و موید باشید.

  • سلام .پس اون محافظ کوچک چ کاربردی دارد ک در این وسایل بکار میگیرن؟

    • سلام. کدوم محافظ؟ لطفاً سوالتون رو واضح تر بفرمایید.

  • عالی بود.ممنون.

  • با عرض سلام و خسته نباشید بسیار سپاسگذارم از سایت بسیار عالیتون و ساخت انیمیشن ها بنده به شخصه چنتا کنتاکتور باز کردم برای بررسی ساختمان داخلیشون که دقیقا مطابق با اطلاعات شما بود .

    • سلام. مرسی از شما. خوشحالیم که مورد توجه قرار گرفت.

  • سلام مهندس بنده ی سوال داشتم،من برد جوجه کشی معمولی را میخام به یک دستگاه محیطی تقریبا ۶متر مکعبی وصل کنم پیشنهاد دادن که با ی کنتاکتور وصل کنم حالا دوتا فن گردش هوا کار میکنه با یک المنت ۱۰۰۰وات ویدونه فن کوچک تهویه.لطفا بگید از چه نوع کنتاکتور و چه اندازه ای استفاده کنم؟با تشکر از شما وسایت خوبتان

    • سلام آقای بهرامی. اگر همه فن ها و وسایلی که فرمودین همزمان باید روشن و خاموش بشن تنها نیاز به یک کنتاکتور ۱۶ آمپر دارید.

      • ممنون مهندس متشکرم بابت پاسخگویی

        • ? ? ?

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


آخرین سوالات پاسخ داده شده

محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

سایت های همکار

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



سایت های همکار


سایت کالنجی

آمار بازدیدکنندگان

  • 1
  • 1,335
  • 7,730
  • 260,123
  • شهریور ۲۵, ۱۳۹۷

سایت استادکارُ شاگرد

آموزش برق در شبکه های اجتماعی