خرید کتاب آموزش آیفون های صوتی و تصویری
دی
۳
۱۳۹۶

کنتاکتور – آموزش روش نصب به زبان ساده

کنتاکتور کلمه ای است که شاید با شنیدن آن به یاد برق صنعتی بیفتید و با خود بگویید که این قطعه فقط در برق صنعتی کاربرد دارد و نیازی نیست که یک برقکار ساختمان با آن آشنایی داشته باشد. اگر تصور شما هم این چنین است، امروز شما را با مثال هایی آشنا می کنیم تا ببینید که چقدر آگاهی از نحوه عملکرد و روش نصب کنتاکتور برای یک برقکار ساختمان لازم و ضروری‌ست.

کنتاکتور چیست ؟

اگر مطلب رله چیست را قبلاً مطالعه کرده باشید، حتماً به خاطر دارید که ما در آنجا گفتیم که رله عنصری ست که مانند کلید تبدیل عمل می کند با این تفاوت که جریانی که به بوبین آن وصل می شود، عمل قطع و وصل کردن تیغه های داخلی آن را انجام می دهد. حالا این رله یک دوست قوی تر از خودش هم دارد که نام آن کنتاکتور است. پس اگر خودمانی‌تر بگوییم “کنتاکتور ها مانند همان رله ها عمل می کنند با این تفاوت که زور بیشتری دارند” و ما می توانیم جریان‌های بزرگتری را با کنتاکتورها قطع و وصل کنیم.
تعریف علمی کنتاکتور به این صورت است که : کنتاکتور یک کلید مغناطیسی ست، که با استفاده از یک جریان کوچک، یک جریان بزرگتر را کنترل (قطع و وصل) می کند. یعنی بجای اینکه ما این کلید را با دست قطع و وصل کنیم، یک جریان کوچک را به کنتاکتور می فرستیم و کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت روشن قرار دهد و وقتی که آن جریان کوچک را قطع کنیم، کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت قطع قرار دهد.
البته با استفاده از تیغه های کمکی، برعکس این هم امکانپذیر است.
کنتاکتورها دارای ۲ نوعِ تک فاز و سه فاز هستند. در تصویر زیر نمای بیرونی یک کنتاکتور ۳ فاز را مشاهده می کنید.

کنتاکتور

روش نصب کنتاکتور

در نمایِ بیرونی این دستگاه فقط تعدادی پیچ می بینید که محل اتصال سیم های برق هستند. ولی در داخل این دستگاه قطعاتی به شرح زیر قرار گرفته است که برای آشنایی با روش نصب کنتاکتور ابتدا باید با این اجزای داخلی و نحوه عملکرد آنها آشنا شوید.

  1. بوبین -بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می‌کنیم، حالت آهنربایی پیدا می کند-.
  2. هسته ثابت فلزی
  3. هسته متحرک فلزی
  4. فنر بازگشت هسته متحرک
  5. سه تیغه به نام تیغه های قدرت که در حالت عادی باز هستند.
  6. تیغه کمکی NO -که در حالت عادی باز است و تیغه کمکی NC -که در حالت عادی بسته است. البته خیلی از کنتاکتورها تیغه کمکی NO و NC ندارند و باید بصورت یک قطعه جداگانه آنها را از بازار تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
    تصویر یک تیغه کمکی با ۲ تیغه NO و ۲ تیغه NC را در زیر مشاهده می کنید. در پشت این قطعه یک گیره کوچک وجود دارد که از طریق آن براحتی به جلوی کنتاکتور می‌چسبد.

تیغه کمکی کنتاکتور

 

عملکرد کنتاکتور به این صورت است که یک بوبین در داخل آن قرار گرفته و وقتی ما یک جریان ضعیف را به این بوبین وصل می کنیم، این قطعه حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته متحرک فلزی را به سمت خود جذب می کنند و حرکت این هسته متحرک به سمت بوبین باعث برخورد یکسری کنتاکت های فلزی در داخل کنتاکتور می شود.

کنتاکتور ۳ فاز :

ابتدا به آموزش کنتاکتور ۳ فاز می پردازیم. زیرا بیشترین استفاده را در بازار دارد و به راحتی پیدا می شود.
برای چند ثانیه به تصویر متحرک زیر نگاه کنید. با توجه به این تصویر مراحلی را که در داخل کنتاکتور ۳ فاز اتفاق می افتد بررسی می کنیم.

  1. در مرحله اول، یک کلید یک پل جریان سیم فاز را به سمت بوبین برقرار می‌کند.
  2. با این عمل، بوبین حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته فلزی متحرک را به سمت خود جذب می کند.
  3. با حرکت هسته متحرک به سمت بوبین، یکسری کنتاکت -تیغه- فلزی با هم تماس پیدا می کنند که تیغه های قدرت و تیغه های NO از این دسته اند. البته با این عمل یکسری کنتاکت های فلزی هم هستند که تماس خود را از دست می دهند که به آنها تیغه های NC می گوییم.
  4. و در نهایت با تماس تیغه های قدرت -۳ عدد تیغه سمت چپ را تیغه های قدرت می گویند- برق ۳ فاز به موتور میرسد و موتور شروع به چرخش می کند. و تا زمانی که کلید یک پل وصل است و برق به بوبین میرسد، موتور میچرخد.

روش نصب کنتاکتور

توجه: از آنجایی که بوبین کنتاکتور بالا برق خیلی کمی مصرف می کند شما می توانید برای سیم‌های فاز و نولِ ورودی به بوبین حتی از سیم‌های نمره ۰/۵ -پنج دهم- هم استفاده کنید. ولی برای سیم‌های R,S,T که برق موتور را تامین می کنند باید از سیم‌های کلفت‌تر و متناسب با ظرفیت موتور استفاده شود.

در مدار بالا حتماً نباید از کلید یک پل استفاده کنیم، هر دستگاهی که بتواند یک فاز را به بوبین وصل کند می تواند به جای کلید یک پل در مدار قرار گیرد. مثلاً اگر مطلب نصب کنتاکتور در مدار فتوسل را مطالعه کنید می بینید که بجای کلید یک پل، یک فتوسل نوری معمولی‌ست که جریان سیم فاز را با بوبین برقرار می کند و کنتاکتور را فعال می کند. پس اگر بخواهیم یک فتوسل را در مدار بالا ببندیم به این صورت خواهد بود. البته موتور ۳ فاز را هم حذف می کنیم و بجای آن لامپ های معمولی قرار می‌دهیم.

مدار فتوسل و کنتاکتور

مدار بالا به این صورت عمل می کند که در هنگام شب، یعنی زمانی که ماه ظاهر می شود. سیم خروجی فتوسل نوری-سیم قرمز- فعال میشود و فاز به بوبین کنتاکتور میرسد و بوبین فعال می شود. با فعال شدن بوبین، هسته متحرک فلزی جذب بوبین میشود و با این حرکت، تیغه های داخل کنتاکتور تغییر حالت می دهند-یعنی تیغه های قدرت و تیغه های NO بسته می شوند و تیغه های NC باز می شوند- آنگاه یک سیم فازِ دیگر که تحمل جریان بیشتری را دارد از طریق یکی از تیغه های قدرت به چراغ ها وصل می شود و چراغ ها روشن می شوند.
پس باز هم اگر بخواهیم به زبان ساده تر بگوییم، ما به این خاطر در این مدار از کنتاکتور استفاده می کنیم چون، زورِ فتوسل نمیرسد که تعداد زیادی چراغ را روشن کند، و ما زورِ کمِ فتوسل را به کنتاکتور می دهیم تا کنتاکتور فعال شود و تیغه داخلی آن که زور بیشتری دارد، عمل خاموش و روشن کردن چراغ ها را انجام دهد.
همانطور که می بینید در این مدار فقط از یکی از تیغه های قدرت استفاده کرده ایم و با ۲ تیغه دیگر و تیغه های NC و NO کاری نداریم.

نکته: پس می توان از کنتاکتورهای ۳ فاز برای برق تکفاز هم استفاده کرد ولی برعکس این امکان پذیر نیست. اینکه در این مدار از کنتاکتور تکفاز استفاده کنید یا سه فاز، فرقی نمی کند، ولی از آنجایی که نوع سه فاز در بازار به راحتی پیدا می شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع تکفاز ندارد، ما در مدار بالا از نوع سه فاز استفاده کرده‌ایم.

توجه: البته اگر تعداد چراغ ها کم باشد، می توان کنتاکتور را از مدار بالا حذف کرد و مستقیم برق چراغ ها را از فتوسل گرفت، ولی ما فرض را بر این گرفته ایم که تعداد چراغ ها زیاد است و این فتوسل تحمل این مقدار جریان را ندارد. به همین خاطر از کنتاکتور استفاده کرده‌ایم.

نکته: در مدار بالا حتی یک فتوسل نوری ۶ آمپر که توان خیلی کمی هم دارد برای هر تعداد چراغ جوابگوست و نیازی به هزینه کردن اضافی و خرید فتوسل های با آمپر بالاتر نیست. زیرا کار اصلی را کنتاکتور انجام میدهد و جریان اصلی از کنتاکتور عبور می کند.

توجه: بوبین بعضی از کنتاکتورها با برق ۲۲۰ ولت و بعضی های دیگر با ولتاژهای مختلف مثلاً ۱۲ یا ۲۴ یا ۳۸۰ ولت و… فعال می شوند. که ما در برق ساختمان و در برق صنعتی بیشتر با کنتاکتورهایی سروکار داریم که بوبین آنها با ۲۲۰ ولت AC فعال می‌شود.

حالا دوباره به تصویر کنتاکتور ۳ فاز نگاه کنید تا پیچ های اتصال آن را بررسی کنیم.

کنتاکتور سه فاز

  1. در قسمت بالای این دستگاه ۲ ترمینال وجود دارد که با علامت A1 و A2 شماره گذاری شده است. این دو ترمینال همان سیم های ورودی به بوبین هستند، که بایستی به A1 سیم فاز و به A2 سیم نول متصل گردد. (برق ۲۲۰ ولت AC)
  2. شش ترمینالِ L1,T1,L2,T2,L3,T3 تیغه های قدرت هستند، یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل شود. در داخل کنتاکتور
    ترمینالِ L1  به T1 وصل می شود.
    ترمینالِ L2  به T2 وصل می شود.
    ترمینالِ L3  به T3 وصل می شود.
  3. اکنون فقط دو ترمینال باقی مانده که عبارتند از ۱۳NO و ۱۴NO . از نامشان مشخص است که اینها ترمینال های تیغه کمکی NO هستند. یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل کنیم. در داخل کنتاکتور این دو ترمینال به هم متصل می شوند.
  4. همانطور که می بینید کنتاکتور بالا تیغه کمکی NC ندارد. و اگر به این تیغه نیاز دارید، باید آن را جدا تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
  5. پس از این به بعد دیگر از تعداد زیاد پیچ ها و ترمینال‌های روی کنتاکتور وحشت نکنید.

 

کنتاکتور تکفاز :

عملکرد کنتاکتورهای تکفاز هم دقیقاً مانند کنتاکتورهای ۳ فاز است، با این تفاوت که در آنها فقط یک تیغه قدرت وجود دارد. تصویر یک مدل تک فاز را در پایین مشاهده می‌کنید.

کنتاکتور تک فازاز آنجایی که مدل تکفاز به سختی در بازار پیدا می‌شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع ۳ فاز ندارد. همیشه به شما پیشنهاد می کنیم که از مدل ۳ فاز استفاده کنید، حتی اگر با برق تکفاز کار می کنید.


سایت آموزش برق به کمک شما نیاز دارد. لطفاً چنانچه از محتوای آموزشی این صفحه رضایت دارید با فشردن کلید +G بالا در گوگل به این صفحه امتیاز بدهید. از اینکه به بهتر شدن این سایت کمک می کنید از شما سپاسگذاریم.


105 سوال مطرح شده + پرسیدن سوال

  • سلام در الکتروموتور ۳ فاز که شکلش موجود است یک ورودی فاز و نول که سر راهش یک کلید یک پل گذاشته شده و از طرفی یک برق سه رشته ۳ فاز وارد الکتروموتور وارد شده و از طرف دیگه خارج شده به الکتروموتور آخه آن برق کلید تک پل از کجا آمده و آیا میشه از یک طزف برق یک فاز به کنتاکتور وصل کرد و از طرف دیگه برق ۳ فاز ؟

    • سلام دوباره. اون برق تکفاز هر جایی می تونه اومده باشه، چه از یک کنتور دیگه یا از یک پریز برق. ولی می تونید از یکی از فازهای برق ۳ فاز -مثلاً R یا S یا T – یک انشعاب بگیرین و برای فاز ورودی به بوبین از اون استفاده کنید.چون اختلاف ولتاژ هر کدوم از فازهای برق ۳فاز با سیم نول، ۲۲۰ ولت هستش و مشکلی پیش نمیاد.

  • سلام من بسیار آماتور هستم .آقای مهندس اگر L123 ,ورودی مصرف کننده است و T123 خروجی لطفا شکل الکتروموتور را ترسیم کنید . هم برای الکتروموتوری که با تک فاز هست و هم برای ۳ فاز .
    ممنون

    • سلام. اگر الکترومتور شما ۳ فاز باشه برق ۳ فاز -یعنی R , S , T- از ترمینال های L1 و L2 و L3 وارد کنتاکتور میشه و از ترمینال های T1 و T2 و T3 خارج میشه و به الکتروموتور میره. واگر هم الکتروموتور شما تکفاز باشه، فاز از ترمینال L1 وارد میشه و از ترمینال T1 خارج میشه و به الکتروموتور میره.

  • سلام
    ببخشید مهندش شما فقط از فاز و نول ورودی صحبت کردی اما او برقی که از کنتاکتور میگیریم از کجا میاد یا همون فاز و نول خروجیش کدام قسمته کنتاکتور هستن؟
    با تشکر

    • سلام. اون برقی که منظور شماست از یک کنتور ۳ فاز میاد البته برای وسایلی که ۳ فاز باشن.مثل الکتروموتورها. ولی اگر وسیله ای که باید روشن بشه تکفاز باشه از یک کنتور تکفاز میاد.
      و این برق ۳ فاز از ترمینال های L1 و L2 و L3 وارد کنتاکتور میشه و از ترمینال های T1 و T2 و T3 خارج میشه و به الکتروموتور میره.

  • سلام ممنون بخاطر مطلبی ک قراردادین اگه بخوایم از کنتاکتوربیشترین جریان رو بگیریم باید اتصالش به چه صورت باشه و اینکه باید تو سیم کشی داحلی خونه خم تغییراتی بدیم یا خیر فقط اقای مرادی عزیز لطفکامل توضیح بدین سوالمو چون برام مهمه

    • سلام.مرسی. مطلب نصب کنتاکتور در مدار فتوسل رو بفرمایید. در انتهای این مطلب به سوال شما هم پاسخ داده شده.
      ۲- نیازی نیست در سیمکشی داخلی تغییراتی بدین.

  • سلام
    مهندس توی یه مطلبی که گذاشته بودین مربوط به فتوسل،گفته بودین که اگه بخواییم از تمام توان کنتاکتور استفاده کنیم ورودی کنتاکتور و خروجی اونو ستاره میکنیم
    میشه یکم بیشتر توضیح بدین
    ینی اگه یه کنتاکتور ۱۵ آمپر باشه و از یک تیغه اون استفاده کنیم خروجی به ما ۵ آمپر میده؟و اگر سه تیغه رو ستاره کنیم ۱۵ امپر میده؟

    • سلام. نه اشتباه برداشت کردین. اگر یک کنتاکتور ۱۵ آمپر داشته باشیم از یک تیغه اون می تونیم ۱۵ آمپر استفاده کنیم و اگر ۳تیغه رو به هم اتصال کنیم می تونیم ۴۵ آمپر جریان بکشیم.

  • سلام عالی بود.

    در واقع a1,2 همون کلید ما جریان ضعیف هستن و l1.2.3 ورودی برق مصرف کننده به کنتاکتور و t1.2.3 خروج برق مصرف کننده از کنتاکتور به سمت مصرف کننده! درسته؟

    یه سوال دارم که امیدوارم تو مطلبی که به اقا جمشید قولش رو دادید بذارید، جوابشو پیدا کنم.
    ممنون

    • سلام.مرسی. بله کاملا درسته.
      امروز حتماً مطلب تیغه های کمکی رو کامل می کنیم.

  • سلام
    کتاب برق ساختمان بسیار فوق العاده آموزش داده
    خواهشا کتاب برق صنعتی رو هم تالیف بفرمایین

    • سلام آقا سینا. ممنونم از لطفتون. فعلاً داریم در زمانهای آزاد روی کتاب آیفون های صوتی و تصویری کار میکنیم.بعدش انشاا… میریم سراغ کتاب های دیگه.

  • با سلام.شما آموزش برق صنعتی هم دارید؟بابت مطالبتون ممنون.عالی هستن

    • سلام. اگر منظورتون کتاب یا فیلم آموزشی برای برق صنعتی هستش، خیر. ولی تا بتونیم مطالبی رو در سایت قرار میدیم.
      مرسی از شما.

  • سلام خسته نباشی No و Nc شماره چند کنتاکتور
    اگ امکانش هست موتر سه فاز ستار و مثلث روی کنتاکتور تشخیص بدهید

    • سلام.مرسی. درتصویر بالا شماره های NO , NC توضیح داده شده.
      انشاا… ستاره مثلث رو هم در روزهای آینده .

  • باسلام تشکر از زحمات شمادستتون درد نکنه از مطالبتان استفاده ودعاگویتان هستیم.

  • ممنون از زحمات جنابعالی

  • بسیار عالی
    ممنون از زحمات جنابعالی.

  • درود بر شما جناب مهندس
    خیلی پربار. ممنون بابت زحمات و اطلاع رسانیتون

  • سلام یعنی واقعا بهترین سایتیه ک تا حالا دیدم دمتون گرم،، اقای مهندس سوالم اینبود ک توضیحی در مورد تیغه های کمکیno.,ncبدید اصلا کارایشون چیه و دلیلش چیه ک استفاده میشه ممنون میشم اگه کلا ی توضیحی مختصر بدید ممنون.

    • سلام. خجالتمون ندید دیگه. فردا در ادامه همین آموزش در مورد این تیغه ها هم صحبت می کنیم.

  • دست گلتون دردنکنه خیلی عالی توضیح دادیدفقط درموردپیچهای NOوNCبیشترتوضیح بدید

    • خواهش می کنم. چشم، فردا در ادامه آموزش در مورد این تیغه ها بیشتر صحبت می کنیم.

  • در ضمن تصاویر خیلی به فهم موضوع کمک کرد.و عالی بود.لطفا تو سایر آموزش ها هم از این نوع تصاویر استفاده کنید.

    • چشم، حتماً

  • با تشکر از زحماتتون.فرمودید در صورت نیاز به تیغه کمکی NCباید آن را جدا تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.اگه امکان داره بیشتر توضیح بفرمائید.ممنون

    • سلام.مرسی. بله اگر کنتاکتور شما تیغه nc نداره می تونید یک “تیغه کمکی” بگیرید و به کنتاکتور بچسبونید.

  • سپاسگزاریم که بدون هیچ چشمداشتی مطالبی به این کاملی و ارزندگی را با زحمت فراوان تهیه انیمیشن و … آماده می کنید و در اختیار علاقمندان قرار می دهید . امیدوارم همواره در راه این خدمت به همنوعانتان موفق و پیروز باشید …

    • سلام. از لطف شما سپاسگذارم. خوشحالیم که مورد رضایت واقع شد.

  • سلام خوب بود درود بر شما
    لطفا فیلم اموزشی برای کنتاکتور و نحوه انتخاب کنتاکتورها راهم بزارین

    • سلام.مرسی. انشاا… در روزهای آینده

  • خیلی عالی وکامل بود مهندس

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



سایت های همکار


سایت کالنجی

آمار بازدیدکنندگان

  • 4
  • 13,655
  • 18,657
  • 124,417
  • تیر ۲۹, ۱۳۹۷

سایت استادکارُ شاگرد

آموزش برق در شبکه های اجتماعی