خرید آموزش نقشه کشی برق ساختمان در اتوکد
دی
۳
۱۳۹۶

کنتاکتور – آموزش روش نصب به زبان ساده

کنتاکتور کلمه ای است که شاید با شنیدن آن به یاد برق صنعتی بیفتید و با خود بگویید که این قطعه فقط در برق صنعتی کاربرد دارد و نیازی نیست که یک برقکار ساختمان با آن آشنایی داشته باشد. اگر تصور شما هم این چنین است، امروز شما را با مثال هایی آشنا می کنیم تا ببینید که چقدر آگاهی از نحوه عملکرد و روش نصب کنتاکتور برای یک برقکار ساختمان لازم و ضروری‌ست.

کنتاکتور چیست ؟

اگر مطلب رله چیست را قبلاً مطالعه کرده باشید، حتماً به خاطر دارید که ما در آنجا گفتیم که رله عنصری ست که مانند کلید تبدیل عمل می کند با این تفاوت که جریانی که به بوبین آن وصل می شود، عمل قطع و وصل کردن تیغه های داخلی آن را انجام می دهد. حالا این رله یک دوست قوی تر از خودش هم دارد که نام آن کنتاکتور است. پس اگر خودمانی‌تر بگوییم “کنتاکتور ها مانند همان رله ها عمل می کنند با این تفاوت که زور بیشتری دارند” و ما می توانیم جریان‌های بزرگتری را با کنتاکتورها قطع و وصل کنیم.
تعریف علمی کنتاکتور به این صورت است که : کنتاکتور یک کلید مغناطیسی ست، که با استفاده از یک جریان کوچک، یک جریان بزرگتر را کنترل (قطع و وصل) می کند. یعنی بجای اینکه ما این کلید را با دست قطع و وصل کنیم، یک جریان کوچک را به کنتاکتور می فرستیم و کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت روشن قرار دهد و وقتی که آن جریان کوچک را قطع کنیم، کنتاکتور متوجه می شود که الان باید کلید داخلی خود را در حالت قطع قرار دهد.
البته با استفاده از تیغه های کمکی، برعکس این هم امکانپذیر است.
کنتاکتورها دارای ۲ نوعِ تک فاز و سه فاز هستند. در تصویر زیر نمای بیرونی یک کنتاکتور ۳ فاز را مشاهده می کنید.

کنتاکتور

روش نصب کنتاکتور

در نمایِ بیرونی این دستگاه فقط تعدادی پیچ می بینید که محل اتصال سیم های برق هستند. ولی در داخل این دستگاه قطعاتی به شرح زیر قرار گرفته است که برای آشنایی با روش نصب کنتاکتور ابتدا باید با این اجزای داخلی و نحوه عملکرد آنها آشنا شوید.

  1. بوبین -بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می‌کنیم، حالت آهنربایی پیدا می کند-.
  2. هسته ثابت فلزی
  3. هسته متحرک فلزی
  4. فنر بازگشت هسته متحرک
  5. سه تیغه به نام تیغه های قدرت که در حالت عادی باز هستند.
  6. تیغه کمکی NO -که در حالت عادی باز است و تیغه کمکی NC -که در حالت عادی بسته است. البته خیلی از کنتاکتورها تیغه کمکی NO و NC ندارند و باید بصورت یک قطعه جداگانه آنها را از بازار تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
    تصویر یک تیغه کمکی با ۲ تیغه NO و ۲ تیغه NC را در زیر مشاهده می کنید. در پشت این قطعه یک گیره کوچک وجود دارد که از طریق آن براحتی به جلوی کنتاکتور می‌چسبد.

تیغه کمکی کنتاکتور

 

عملکرد کنتاکتور به این صورت است که یک بوبین در داخل آن قرار گرفته و وقتی ما یک جریان ضعیف را به این بوبین وصل می کنیم، این قطعه حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته متحرک فلزی را به سمت خود جذب می کنند و حرکت این هسته متحرک به سمت بوبین باعث برخورد یکسری کنتاکت های فلزی در داخل کنتاکتور می شود.

کنتاکتور ۳ فاز :

ابتدا به آموزش کنتاکتور ۳ فاز می پردازیم. زیرا بیشترین استفاده را در بازار دارد و به راحتی پیدا می شود.
برای چند ثانیه به تصویر متحرک زیر نگاه کنید. با توجه به این تصویر مراحلی را که در داخل کنتاکتور ۳ فاز اتفاق می افتد بررسی می کنیم.

  1. در مرحله اول، یک کلید یک پل جریان سیم فاز را به سمت بوبین برقرار می‌کند.
  2. با این عمل، بوبین حالت آهنربایی پیدا کرده و یک هسته فلزی متحرک را به سمت خود جذب می کند.
  3. با حرکت هسته متحرک به سمت بوبین، یکسری کنتاکت -تیغه- فلزی با هم تماس پیدا می کنند که تیغه های قدرت و تیغه های NO از این دسته اند. البته با این عمل یکسری کنتاکت های فلزی هم هستند که تماس خود را از دست می دهند که به آنها تیغه های NC می گوییم.
  4. و در نهایت با تماس تیغه های قدرت -۳ عدد تیغه سمت چپ را تیغه های قدرت می گویند- برق ۳ فاز به موتور میرسد و موتور شروع به چرخش می کند. و تا زمانی که کلید یک پل وصل است و برق به بوبین میرسد، موتور میچرخد.

روش نصب کنتاکتور

توجه: از آنجایی که بوبین کنتاکتور بالا برق خیلی کمی مصرف می کند شما می توانید برای سیم‌های فاز و نولِ ورودی به بوبین حتی از سیم‌های نمره ۰/۵ -پنج دهم- هم استفاده کنید. ولی برای سیم‌های R,S,T که برق موتور را تامین می کنند باید از سیم‌های کلفت‌تر و متناسب با ظرفیت موتور استفاده شود.

در مدار بالا حتماً نباید از کلید یک پل استفاده کنیم، هر دستگاهی که بتواند یک فاز را به بوبین وصل کند می تواند به جای کلید یک پل در مدار قرار گیرد. مثلاً اگر مطلب نصب کنتاکتور در مدار فتوسل را مطالعه کنید می بینید که بجای کلید یک پل، یک فتوسل نوری معمولی‌ست که جریان سیم فاز را با بوبین برقرار می کند و کنتاکتور را فعال می کند. پس اگر بخواهیم یک فتوسل را در مدار بالا ببندیم به این صورت خواهد بود. البته موتور ۳ فاز را هم حذف می کنیم و بجای آن لامپ های معمولی قرار می‌دهیم.

مدار فتوسل و کنتاکتور

مدار بالا به این صورت عمل می کند که در هنگام شب، یعنی زمانی که ماه ظاهر می شود. سیم خروجی فتوسل نوری-سیم قرمز- فعال میشود و فاز به بوبین کنتاکتور میرسد و بوبین فعال می شود. با فعال شدن بوبین، هسته متحرک فلزی جذب بوبین میشود و با این حرکت، تیغه های داخل کنتاکتور تغییر حالت می دهند-یعنی تیغه های قدرت و تیغه های NO بسته می شوند و تیغه های NC باز می شوند- آنگاه یک سیم فازِ دیگر که تحمل جریان بیشتری را دارد از طریق یکی از تیغه های قدرت به چراغ ها وصل می شود و چراغ ها روشن می شوند.
پس باز هم اگر بخواهیم به زبان ساده تر بگوییم، ما به این خاطر در این مدار از کنتاکتور استفاده می کنیم چون، زورِ فتوسل نمیرسد که تعداد زیادی چراغ را روشن کند، و ما زورِ کمِ فتوسل را به کنتاکتور می دهیم تا کنتاکتور فعال شود و تیغه داخلی آن که زور بیشتری دارد، عمل خاموش و روشن کردن چراغ ها را انجام دهد.
همانطور که می بینید در این مدار فقط از یکی از تیغه های قدرت استفاده کرده ایم و با ۲ تیغه دیگر و تیغه های NC و NO کاری نداریم.

نکته: پس می توان از کنتاکتورهای ۳ فاز برای برق تکفاز هم استفاده کرد ولی برعکس این امکان پذیر نیست. اینکه در این مدار از کنتاکتور تکفاز استفاده کنید یا سه فاز، فرقی نمی کند، ولی از آنجایی که نوع سه فاز در بازار به راحتی پیدا می شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع تکفاز ندارد، ما در مدار بالا از نوع سه فاز استفاده کرده‌ایم.

توجه: البته اگر تعداد چراغ ها کم باشد، می توان کنتاکتور را از مدار بالا حذف کرد و مستقیم برق چراغ ها را از فتوسل گرفت، ولی ما فرض را بر این گرفته ایم که تعداد چراغ ها زیاد است و این فتوسل تحمل این مقدار جریان را ندارد. به همین خاطر از کنتاکتور استفاده کرده‌ایم.

نکته: در مدار بالا حتی یک فتوسل نوری ۶ آمپر که توان خیلی کمی هم دارد برای هر تعداد چراغ جوابگوست و نیازی به هزینه کردن اضافی و خرید فتوسل های با آمپر بالاتر نیست. زیرا کار اصلی را کنتاکتور انجام میدهد و جریان اصلی از کنتاکتور عبور می کند.

توجه: بوبین بعضی از کنتاکتورها با برق ۲۲۰ ولت و بعضی های دیگر با ولتاژهای مختلف مثلاً ۱۲ یا ۲۴ یا ۳۸۰ ولت و… فعال می شوند. که ما در برق ساختمان و در برق صنعتی بیشتر با کنتاکتورهایی سروکار داریم که بوبین آنها با ۲۲۰ ولت AC فعال می‌شود.

حالا دوباره به تصویر کنتاکتور ۳ فاز نگاه کنید تا پیچ های اتصال آن را بررسی کنیم.

کنتاکتور سه فاز

  1. در قسمت بالای این دستگاه ۲ ترمینال وجود دارد که با علامت A1 و A2 شماره گذاری شده است. این دو ترمینال همان سیم های ورودی به بوبین هستند، که بایستی به A1 سیم فاز و به A2 سیم نول متصل گردد. (برق ۲۲۰ ولت AC)
  2. شش ترمینالِ L1,T1,L2,T2,L3,T3 تیغه های قدرت هستند، یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل شود. در داخل کنتاکتور
    ترمینالِ L1  به T1 وصل می شود.
    ترمینالِ L2  به T2 وصل می شود.
    ترمینالِ L3  به T3 وصل می شود.
  3. اکنون فقط دو ترمینال باقی مانده که عبارتند از ۱۳NO و ۱۴NO . از نامشان مشخص است که اینها ترمینال های تیغه کمکی NO هستند. یعنی وقتی فاز و نول به A1 و A2 وصل کنیم. در داخل کنتاکتور این دو ترمینال به هم متصل می شوند.
  4. همانطور که می بینید کنتاکتور بالا تیغه کمکی NC ندارد. و اگر به این تیغه نیاز دارید، باید آن را جدا تهیه کنید و روی کنتاکتور سوار کنید.
  5. پس از این به بعد دیگر از تعداد زیاد پیچ ها و ترمینال‌های روی کنتاکتور وحشت نکنید.

 

کنتاکتور تکفاز :

عملکرد کنتاکتورهای تکفاز هم دقیقاً مانند کنتاکتورهای ۳ فاز است، با این تفاوت که در آنها فقط یک تیغه قدرت وجود دارد. تصویر یک مدل تک فاز را در پایین مشاهده می‌کنید.

کنتاکتور تک فازاز آنجایی که مدل تکفاز به سختی در بازار پیدا می‌شود و تفاوت قیمت چندانی هم با نوع ۳ فاز ندارد. همیشه به شما پیشنهاد می کنیم که از مدل ۳ فاز استفاده کنید، حتی اگر با برق تکفاز کار می کنید.


سایت آموزش برق به کمک شما نیاز دارد. لطفاً چنانچه از محتوای آموزشی این صفحه رضایت دارید با فشردن کلید +G بالا در گوگل به این صفحه امتیاز بدهید. از اینکه به بهتر شدن این سایت کمک می کنید از شما سپاسگذاریم.


199 سوال مطرح شده + پرسیدن سوال

  • سلام”من کنتاکتور ۳فاز با بی متال نصب کردم بعد۳دقیقه بیمتال ریست میشه یه سره هم میکنم دود میکنه علت به نظرتون چیه؟!

    • سلام یا دارید جریان زیادی از بیمتال عبور میدین یا بیمتال خرابه.

  • سلام .سیستم برق یکی از دستگاه های هیدرولیک ما دو حالت اتومات و دستی داره .زمانی که رو حالت اتوماتیک قرار داره با فشار دادنه دکمه استارت شروع به کار نمیکنه ولی زمانی که در حالت دستی قرار داره و سپس دکمه استارتو فشار بدیم و مجددا در حالت اتوماتیک قرارش بدیم اون وقع از دکمه استارت فرمان میگیره .
    به نظره شما ایراد این سیستم کجاش؟؟؟

    • سلام. باید یک برقکار صنعتی بیاد و از نزدیک چک کنه.

  • میخوام کنتاکتور سه فاز ۳۲ امپر بجای رله برای کولر ۳۰ هزار بزارم لطفا بفرمایید هیچ مشکلی نداره

    • سلام، نه مشکلی نداره.

  • با درود و وقت بخیر ! مهندس جان خیلی مطالب و فلش ها عالی تهیه شده و خیلی ساده می توان آموخت. بسیار سپاسگزارم ! درخواست آموزش های بیشتری در زمینه برق دارم. موفق, موید و سلامت باشید !

    • سلام. مرسی از شما. چشم حتماً

  • باسلام من یک کنتاکتور یه فاز دارم که, وقتی, با کلید استپ واستارت وبرق تک فاز نصب کردم کنتاکتور عمل نمیکند, هنگام زدن استارت حالت لحظه ای, متصل, میشود, وصدا, ولرزش دارد مشکل چیست ایا بخاطر, برق, تک فاز, است؟

    • سلام. یک عکس از کنتاکتورتون برام بفرستید (از طریق فرم تماس با ما ) و بگین که سیم ها رو به چه ترتیبی بهش وصل کردین.

    • سلام، تیغه خود نگه دار کنتاکتور رو وصل کنید، به این صورت که شستی استارت رو با یه تیغه کمکی No (نرمالی اُپن) کنتاکتور موازی کنید.

  • سلام اگر جای ورودی و خروجی سه فاز قدرت کنتاکتور رو برعکس وصل کنیم چه اتفاقی میفته؟

    • سلام، هیچ اتفاقی نمیفته. ولی برای رعایت نقشه خوانی و اینکه مدار با نقشه ها هماهنگ باشه بهتره رعایت کنید‌. و ورودی ها اعداد فرد و خروجی ها اعداد زوج هستند.

  • یک سوال
    یک موتور سه فاز داریم که از طریق کلید استپ استارت فرمان میگیرد
    اگر بخواهیم یک کلید صفرو یک هم بهش اضافه کنیم چطور وصل میشه ؟
    یعنی هم از استپ استارت فرمان بگیرد و هم از کلید صفرویک

    • سلام، همزمان نمیشه هم کلید صفر ویک ببندی هم از شستی استپ استارت استفاده کنی. یه شستی استپ استارت دیگه به مدار اضافه کنید اگر هدف شما صرفه جویی تو فضا است از استپ استارت دوبل استفاده کنید.

      • منظورم اینه که از یک نقطه دیگه دورتر از استپ استارت یک کلید صفرویک بزارم به کنتاکتور دستور روشن خاموش بده
        اگه به کلید صفر و یک، فاز بدم خروجی فاز رو باید به استپ استارت ببندم اگه آره به کدوم پیچ
        واگه باید به کنتاکتور وصل بشه ب کدوم پیچ،؟

        • سلام، با کلید صفر و یک نمیشه، یک کابل تا محل مورد نظر بکشید و از دو تا شستی دیگه استفاده کنید استپ دومی را با استپ اولی سری کنید و استارت دومی را با استارت اولی موازی کنید.

  • سلام مهندس عرض ادب وارادت.من یک سالن پذیرایی تالار بزرگ به متراژ ۲۰۰ مترمربع راسیم کشی کردم ومیخام باریموت کنترل روشن خاموش کنم ایاهرخروجی این ریموت کنترل ۱۰۰عددلامپ ۷واتی راجواب میده چون کل چراغها۴۰۰عدد می‌باشد. ودیگه اینکه ایاازکنتاکتورباید استفاده کنم لطفا مفصل راهنماییم کنید چون من تاحالا کنتاکتور نصب نکردم ممنون اززحماتتون

    • سلام. صلاح نیست که هر ۱۰۰تا چراغ رو در یک سرخط قرار بدید. اینکار باعث سوختن زیاد لامپ ها میشه. هر ۵۰ عدد رو در یک سرخط بزارین خوبه.
      ۲- اگر کنتاکتور نصب کنید بهتره، روش نصب کنتاکتور در مقاله بالا آموزش داده شده.یکبار دیگه مقاله رو بخونید متوجه میشید.

  • سلام.ممنون از سایت خوبتون.اگه ممکنه در مورد کنتاکتور کولر گازی هم آموزش بزارید.

    • سلام. مرسی از شما. روش نصب همه کنتاکتورها مثل همون چیزیه که در بالا آموزش دادیم.

  • سلام مجدد
    اگر هر دو استارتها باهم زده بشه مشکل پیش نمیاد منظورم اینه که دو فاز بهم بخوره اتصالی ایجاد نمیکنه
    در نظر داشته باشید که فازهارو بخواهیم از کابل سه فاز بگیریم
    مثلا برای کلید فرمان اولی از فاز مشکی
    و برای فرمان دومی از سیم قهوه‌ای
    قبلا گفتم کلید فرمان ها فاصله ای حدود ۱۰۰ متر باهم دارن پس از دو نقطه برقشون تامین میشه🙏

    • سلام. اگر هر دو فاز از یک فاز انشعاب گرفته شده باشن، مشکلی پیش نمیاد. ولی اینطوری که شما می فرمایید، یعنی هر کدوم از فازها از یکی از فازهای برق ۳فاز گرفته شده باشن، اتصالی پیش میاد و جرقه میزنه.

      • راهی نیس برای اینکه از یک فاز تامین کنم
        چطوری تشخیص بدم
        پیشنهاد شما چیه
        حالا من دو کلید فرمان رو مثال زدم
        در اصل میخوام به الکترو موتور از ۴ نقطه دستور بدم
        که هیچکدوم به صورت همزمان نیست

        • سلام، شما وقتی میخواهید دوتا شستی استارت رو با هم موازی کنید باید به پیچ بالایی شستی استارت اول، یک رشته ی کابل رو وصل کنید و به پیچ دیگش یک رشته ی دیگه کابل رو وصل کنید حالا تا هر جایی که میخواهید استارت دومی رو وصل کنید کابل رو بکشید و اون سر کابل رو ببندین به استارت دومی. حالا شستی استپ میمونه که دو تا استپ ها باید با هم سری بشن. پیچ اول شستی استپ که از استارت اومده هیچ، پیچ دومی اون رو ببندین به یک رشته کابل دومی. اون سر دیگه کابل که میخواهین استپ رو قرار بدین، ببندین به استپ دومی حالا یک رشته از سر اول کابل میمونه که باید به بوبین کنتاکتور وصل کنید. امیدوارم تونسته باشم منظورم رو برسونم .

  • سلام
    یک الکترو موتورسه فاز داریم
    آیا میشود از دو کلید فرمان از دو جای مختلف دستور بهش داد؟

    • سلام، بله میشه دوتا کلید استارت رو با هم موازی کنید و دوتا کلید استپ رو نیز با هم سری کنید نهایتا به بوبین کنتاکتور بدین و در دو جای مختلف قرار بدین.

  • سلام
    چند تا کنتاکتور ۳ فاز مارک ls (ال اس) دارم سیم پیچش سوخته آیا قابل تعمیر هست یا باید کلا تعویض بشه

    • سلام. خیر قابل تعمیر نیست.

  • سلام و خسته نباشید
    آیا کنتاکتوری وجود دارد که صدای نویز ندهد
    برق کار ساختمان برای واحد بنده یک محافظ بوسیله با ۳ تا کنتاکتور درست کرده چون برق ما ۳ فاز میباشد و از همان موقع صدای نویز داشت به برقکار گفتم گفت این نشان از قدرت بویین است ولی از حدود یک هفته پیش این صدا بیشتر شده بطوریکه قابل تحمل نیست لازم به ذکر است شاید کمتر از یک ماه از عمر نصب این محافظ میگذرد لطفا راهنمایی کنید ؟

    • سلام.مرسی. بلکه کنتاکتورهای دیگری هم در بازار هست که صدای کمتری دارند، قبل از خرید به فروشنده بگین که یکبار براتون وصلش کنه.

  • سلام نام کتاب اموزش نصب کنتاکتور سه فاز با شاسی استارت و استوپ و ستاره مثلث

    • سلام. متوجه سوالتون نشدم. واضح تر می فرمایید؟

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

استادکارهایی که دنبال شاگرد می گردند

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



سایت های همکار


سایت کالنجی

آموزش برق در شبکه های اجتماعی