خرید آموزش نقشه کشی برق ساختمان در اتوکد
دی
۱۵
۱۳۹۵

رله چیست؟ طرز کار رله

با عرض سلام و درود خدمت شما کاربران وفادار. ابتدا تشکر می کنیم بابت استقبال خوبی که از سایت “استادکارُ شاگرد” داشتید. سایت “استادکارُ شاگرد” در واقع  سایتی است که پیوند بین استادکارها و علاقه مندانی که می خواهند در یک زمینه کارآموزی یا به اصطلاح شاگردی کنند را برقرار می کند. بد نیست شما هم در گوگل کلمه “استادکار شاگرد” را سرچ کنید و سری هم به سایت جدید ما بزنید.
خب امروز می خواهیم در مورد طرز کار یک قطعه دوست داشتنی و بسیار پرکاربرد به نام رله صحبت کنیم. تعریف علمی که از رله بیان می شود این است:

رله چیست؟

رله نوعی کلید الکتریکی سریع یا بی‌درنگ است که با هدایت یک مدار الکتریکی دیگر باز و بسته می‌شود.

از آنجایی که شاید شما هم مثل من از تعریف های علمی خوشتان نیاید یک تعریف ساده تر و خودمانی تر برای آن بیان می کنم که تا آخر عمر این تعریف از ذهنتان پاک نشود.

در واقع رله یک کلید تبدیل است، با این تفاوت که در کلید تبدیل به یک انسان نیاز است تا با دست خود، کلید تبدیل را فشار دهد. ولی در رله یک جریان برق این کلید را تغییر حالت می دهد. یعنی ما یک ولتاژ برق را به رله می دهیم و رله، کلیدِ تبدیلی را که در داخل آن تعبیه شده است، برای ما خاموش و روشن می کند.

در رله های الکترومکانیکی، این ولتاژی که ما به رله می دهیم تا رله فعال شود، معمولاً ولتاژ کوچکی است ولی کلیدی که در داخل رله تغییر حالت پیدا می کند، می تواند جریان بزرگی را برای ما قطع و وصل کند.

بعداً خواهید دید که از این خاصیت چه استفاده های زیادی در برق ساختمان، برق صنعتی و الکترونیک می توان کرد.

اگر خاطرتان باشد در قسمت آموزش کلید تبدیل ، مدار داخلی یک کلید تبدیل را به صورت زیر طراحی کردیم. این مدار که نحوه عملکرد کلید تبدیل را نشان می دهد، در پایین نشان داده شده.

 

روش عملکرد کلید تبدیل

 

همان طور که می بینید. در کلید تبدیل، زمانی که کلید پایین است، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۲ در تماس است و وقتی کاربر کلید را تغییر حالت میدهد، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۱ تماس پیدا می کند.

خب حالا اگر ما دست کاربر را حذف کنیم و به جای آن یک بوبین قرار دهیم، در این حالت ما یک رله ساخته ایم. به طور خلاصه بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می کنیم خاصیت آهنربایی پیدا می کند و یک تیغه را به سمت خود جذب می کند.

شماتیک رله
همان طور که در تصویر بالا مشاهده می کنید، زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که از این به بعد به آن COM می گوییم به پایه NC وصل است و وقتی به بوبین برق می دهیم، تیغه داخل رله جابجا شده و این بار پایه POLE به پایه NO وصل می شود.

حتماً می پرسید خب این رله به چه دردی می خورد؟ بد نیست به مدار فتوسل معکوس نگاهی بیندازید و یکی از کاربردهای این قطعه الکترونیکی را مشاهده کنید. این قطعه در داخل چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترل ها و فتوسل ها استفاده می شود. اگر خاطرتان باشد در کتاب آموزش برق ساختمان هم از این قطعه در یکی از مدارات برق ساختمان استفاده کرده ایم.

 

رله های الکترومکانیکی در بازار به صورت مکعب های کوچکی ساخته می شوند که اندازه آنها حدوداً به بزرگی یک بند انگشت است. تعدادی از این رله ها را در پایین مشاهده می کنید.

رله 5 ولتی

یک رله ۵ ولت دی سی

 

رله 9 ولت DC
یک رله ۹ ولت دی سی

 

رله 12 ولت دی سی
یک رله ۱۲ ولت دی سی

قیمت این رله ها بسیار پایین است و می توانید با ۲ یا ۳ هزار تومان یکی از آنها را تهیه کنید. تمام رله هایی که در بالا مشاهده کردید ۵ پایه دارند. دو تا از پایه ها مربوط به بوبین داخل رله است که باید به این دو پایه یک ولتاژ مثبت و منفی DC وصل شود. و سه پایه دیگر هم مربوط به NC و NO و COM است. برای اینکه بتوانید این پایه ها را تشخیص دهید به تصویر زیر نگاه کنید.

پایه های رله 12 ولت

تصویر یک رله ۵ پایه را در دست من مشاهده می کنید. همانطور که می بینید وقتی پشت رله را به سمت خود می‌گیرید بطوری که ۳ تا از پایه های آن به سمت پایین و ۲ تا پایه ها به سمت بالا باشد. از چپ به راست و از بالا به پایین، اولین پایه NO است. دومین پایه NC است. سومین پایه منفی بوبین است. چهارمین پایه COM است و پنجمین پایه مثبت بوبین است. البته در رله ها ترتیب پایه مثبت و منفی برای بوبین مهم نیست و اگر مثبت و منفی جابجا شوند مشکلی پیش نمی‌آید.

 

برد رله:

اگر حوصله لحیم کاری و اتصال سیم به پایه های این رله ها را ندارید می توانید از بردهای آماده استفاده کنید که برای هر کدام از پایه های آن یک ترمینال نصب شده و به راحتی می توانید سیم برق را به این ترمینال ها متصل کنید، در این صورت نیازی به لحیم کاری ندارید. یک نمونه از این برد رله ها را مشاهده می کنید.

رله 12 ولت dc

نکته: توان مصرفی بوبین این رله ها معمولا ۰٫۲ تا ۰٫۳ وات است. یعنی جریان بسیار کمی در حد ۲۰ تا ۵۰ میلی آمپر مصرف می کنند.

 

رله هایی که در بالا مشاهده کردید، به رله های تک کنتاکت الکترومکانیکی معروفند، چون عملکرد آنها از طریق یک عمل مکانیکی صورت می گیرد و یک تیغه فلزی در داخل این رله ها جابجا می شود. نوع دیگری از رله ها وجود دارند که به رله های الکترونیکی یا SSR معروفند. عملکرد این رله ها دقیقاً مانند رله های الکترومکانیکی ست با این تفاوت که در داخل آنها هیچ تیغه ای جابجا نمی شود یا اصطلاحاً هیچ قطعه مکانیکی در داخل آنها استفاده نشده است. به همین خاطر دارای طول عمر بالاتری نسبت به رله های قبلی هستند. تصویر یک رله SSR را در پایین مشاهده می کنید.

رله SSR

همانطور که روی این رله نوشته شده، این رله با یک ولتاژ ۳ الی ۳۲ ولت DC فعال می شود. برای فعال شدن آن هم کافیست که این ولتاژ به پایه های شماره ۳ (مثبت) و شماره ۴ (منفی) متصل شود. و وقتی که فعال شود پایه های شماره ۱ و ۲ را به همدیگر متصل می کند و می توانید جریانی تا ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کنید.

رله ها در انواع دیگری مثل دو کنتاکت، سه کنتاکت، چهار کنتاکت و… هم ساخته می شود و موارد استفاده خود را دارند. وقتی گفته می شود که یک رله دو کنتاکت است. یعنی در داخل آن رله دو تیغه حرکت می کنند پس در کل یک رله دو کنتاکت یعنی دو رله معمولی که در داخل یک رله تعبیه شده است. مثلاً تصویر یک رله سه کنتاکت را در پایین مشاهده می کنید.

رله سه کنتاکت فایندر

 

یک مدار ساده برای استفاده از رله:

فرض کنید که یک دستگاه برش آبی طراحی کرده اید. ولی زمانی که اپراتور در کار حال با این دستگاه است، به خاطر پاشیده شدن قطرات آب، اپراتور کاملاً خیس خواهد شد. و از این می ترسید که وقتی اپراتور با دست خیس به کلید این دستگاه دست بزند، دچار برقگرفتگی شود و می دانید که اگر شخصی در یک محیط مرطوب دچار برقگرفتگی شود، بایستی باقی مانده شخص را با جارو و خاک انداز جمع کرد. بنابراین می توانید به جای اینکه برق ۲۲۰ ولت را به کلید بیاورید، یک برق ۱۲ ولت DC ( که کاملاً بی خطر است) را ابتدا به کلید بدهید، آنگاه از کلید به یک رله وصل کنید، تا رله فعال شود و برق ۲۲۰ ولت را به دستگاه وصل کند. در این صورت این رله است که با برق ۲۲۰ ولت سروکار دارد نه خود اپراتور. البته نوع واقعی تر این مدار در برق صنعتی با کنتاکتور طراحی شده می شود.

 

یک مدار ساده دیگر را در پایین مشاهده می کنید که با رله دو کنتاکت طراحی شده. این مدار با هر بار تغییر حالت دادن کلید آن، جای مثبت و منفی را تغییر می دهد و جهت حرکت موتور را برعکس می کند.

چپگرد راستگرد موتور با رله


سایت آموزش برق به کمک شما نیاز دارد. لطفاً چنانچه از محتوای آموزشی این صفحه رضایت دارید با فشردن کلید +G بالا در گوگل به این صفحه امتیاز بدهید. از اینکه به بهتر شدن این سایت کمک می کنید از شما سپاسگذاریم.


196 سوال مطرح شده + پرسیدن سوال

  • سلام نقشه زمان سنج تایمری با منبعه تغذیه ۱۲ولت برای وصل کردن تابلوی مغازه میخواستم رله ای که گرفتم یه ترانس داره دوتا پیچ یکی مثبت ویکی منفی . سه تا پیچ هم NC .com.NO داره من برق ۲۲۰ ( فاز نول) را چطور به رله ببندم ممنون میشم راهنمایی کنید

    • سلام. مثبت و منفی ترانس به مثبت و منفی رله وصل میشه. فاز ورودی به com وصل میشه و از NO به تابلو میره. نول هم مستقیم به تابلو میره.

  • سلام من برای دستگاه جوجه کشیم تو بین راه هیتر و کامپیوتر رله گذاشتم تا به کامپیوترم فشار نیاد ولی بعد از چند ساعت کامپیوترم ریخته بهم احتمال داره سیمهای رله رو اشتباه زده باشم

    • سلام. منظورتون از کامپیوتر ریخته به هم رو متوجه نمیشم. اصلاً نیازی هم به رله نداشتین، چرا رله نصب کردین؟
      اگر سیم های شما نمره ۲٫۵ بوده باشه هم برای کامپیوتر و هم برای دستگاه جوجه کشی جواب میده.

  • سلام چه جوری میشه یه رله فیندر که خراب شده را مثل فیوز یکسره کرد و موقتا جریان رو وصل کرد؟

    • سلام. پایه com رله رو به پایه no وصل کنید.

  • باسلام و خسته نباشید من کلیدی میخوام که وقتی برق هست باز بمونه و وقتی که برق رفت بسته بشه تا بشه باهاش اینورتور رو وارد مدار کنم که اگه برق رفت بشه باهاش دستگاه جوجه کشیمو روشن کنم آیا رله این کارو برام میکنه؟! ممنون میشم اگه پاسخ بدین

    • سلام. مرسی. بله تیغه NC یک رله همین کار رو براتون انجام میده.

  • ببخشید رله من یه شکل دیگست

    • سلام.بله رله ها انواع مختلفی دارن ولی همشون یک کار انجام میدن. مهم اینه که بتونید پایه های رله رو تشخیص بدین.

  • با سلام
    در دزدگیر ساختمان خروجی آن میشود یک وسیله برقی را خاموش یا روشن کرد من یک لامپ را با آن خاموش و روشن میکنم و رله دزدگیر را بعنوان کلید در مسیر سیم فاز قرار دادم . ایا جریان فاز برای برد کل دزدگیر مشکل پیش نمیاد؟

    • سلام. اگر داخل دزدگیر از رله های ۵ پایه مخابراتی استفاده شده باشه مشکلی نداره. اون رله ها تا ۱۰ آمپر ۲۲۰ ولت رو هم جوابگو هستند.

  • با سلام
    وقت بخیر و خسته نباشید
    اگه بخواهیم یک خودرو در حالت حرکت را ، متوقف کنیم نیاز به یک سیستم مجهز از قبل تعبیه شده داریم ولی اکنون امکان نصب تجهیزات بر روی سیستم آن خودرو مقدور نیست آیا میتوانیم از طریق دیگر خودرو را متوقف کنیم ؟
    مثلا چسباندن سخت افزار روی خودرو و ارسال فرکانس؟؟

    بنده اطلاع زیادی ندارم و تخصصی تر متوجه نمیشوم.

    • سلام. مرسی. شرمنده تو این زمینه تخصص نداریم.

  • ممنون از مقاله فوق العاده تون
    چندتا سوال داشتم:
    عمر این رله های دی سی چقدر هستش ؟چند ساعت ؟
    یک مدار دارم که با استفاده از رله ۱۲ ولت دی سی برق ۲۲۰ ولت رو قطع و وصل میکنم. میخام پروفیل ولتاژ در زمان قطع و وصل این مدار رله رو بدست بیارم. از چه نرم افزاری باید استفاده کنم ؟

    • سلام. مرسی. عمر این رله ها به ساعت محاسبه نمیشه، و معمولاً به تعداد دفعات قطع و وصل محاسبه می کنن . این مقدار حدوداً ۴۰ هزار بار برای رله های معمولی هستش.
      ۲- جواب سوال دوم رو نمی دونم. کاربران عزیز اگر کسی می دونه پاسخ بده.

  • سلام می شه مستقیم برق ۲۲۰ ولتی را بدون محافظ به رله وصل کرد ؟
    و آردوینو را هم به رله ؟
    آخه می ترسم برق شهری برق آردوینو بسوزاند؟

    • سلام. اگر رله شما ۲۲۰ولتی باشه، یعنی بوبین رله با ۲۲۰ فعال بشه، بله میشه مستقیم برق ۲۲۰ ولت رو بدون محافظ به رله وصل کرد.

  • سلام ممنون از مقاله بسیار کاربردیتون واقعا بدردم خورد .فقط اگه میشه درباره این موضوع کمکم کنید… من میخوام یک دسته کنترل درسته کنم که سه تا موتورو کنترل کنم من برای این کار میخوام از سه تا کلید دو طرفه استفاده کنم ولی اتصال رله هارو خوب متوجه نشدم… لطفا کمکم کنید ممنون

    • سلام. خواهش می کنم. حالا چرا می خوایید رله به کار ببرید. نمیشه روی دسته کنترل ۳ تا دکمه استارت استپ بزارین و هر دکمه رو به کنتاکتور وصل کنید تا کنتاکتور موتورها رو خاموش و روشن کنه. مقاله آموزش نصب آموزش نصب کنتاکتور رو مطالعه بفرمایید.

  • سلام در محافظ کولر گازی وقتی رله ۳۰ آمپر رو مدار است رله کار نمیکنه ولی وقتی رله رو از مدار جدا میکنم و با ولتمتر برق پایه ها رو اندازه میگرم برق دارند و رله ۱۰ آمپر رو که رو مدار نصب میکنم کار میکنه علت چی میتونه باشه لطفاً راهنمایی فرمایید.

    • سلام به احتمال زیاد رله اول سوخته و باید تعویض بشه.

  • سلام
    ببخشید میشه در مورد پایه ها com No nc بیشتر توضیح بدید؟

    • سلام. لطفاً مقاله بالا رو یکبار دیگه از اول بخونید، توضیحی بیشتر از این نمیشه داد.

  • سلام استاد عزیز
    من میخوام برای ماشینم(کامیون) پرژکتور بزارم،سیم کشیش هم جدا باشه،بهم گفتن بعد از کلید باید رله ۲۴ بزاری تا کلید نسوزه، حالا رله خریدم ولی نمیدونم چه جوری وصل کنم، رله هم ۲۴ ولت ۵ پایه هست، شماره های پایه هاش هم ۸۵ و ۸۶ و ۸۷ و ۸۷a و ۳۰ هست، ممنونمیشم راهنماییم کنین

    • سلام. نصب همه رله ها مثل همدیگست. فقط باید به کاتالوگ محصول مراجعه کنید و پایه های com و no و nc رو پیدا کنید. و بعدش با مقایسه با رله بالا مدارتون رو پیاده کنید. اگر کاتالوگی همراه رله بهتون ندادن اسم رله رو در گوگل سرچ کنید و شماتیک رله رو پیدا کنید.

  • سلام چطوری با رله ۲۴ برق ۱۲ ازش بگیرم

    • سلام. برق ۲۴ رو بدین به پایه های مثبت و منفی بوبین، و از پایه های COM و NOبرق ۱۲ ولت رو عبور بدین. در این حالت باید رله تون ۲۴ ولت باشه.

  • سلام و عرض ادب خدمت اساتید گرامی
    چگونه با ۳عدد رله ۴ پایه و یک کلید فشاری میتوان یک مدار قطع و وصل جریان بست(با فشردن کلید مدار وصل شود و در فشردن بعدی کلید فشاری مدار قطع شود)

    • سلام. مرسی. این مقاله رو بخونید، پاسخ سوالتون رو پیدا می کنید.
      yon.ir/Xm1ik
      البته، این مدار با کنتاکتور طراحی شده و همونطور که می دونید کنتاکتور هم شبیه رله هست. این مدار هم برای تکفازه هم برای سه فاز

فرستادن دیدگاه برای babak

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


مجوزهای فعالیت سایت آموزش برق


logo-samandehi

محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

استادکارهایی که دنبال شاگرد می گردند

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



سایت های همکار


سایت کالنجی

آموزش برق در شبکه های اجتماعی