دی
۱۵
۱۳۹۵

رله چیست؟ طرز کار رله

با عرض سلام و درود خدمت شما کاربران وفادار. ابتدا تشکر می کنیم بابت استقبال خوبی که از سایت “استادکارُ شاگرد” داشتید. سایت “استادکارُ شاگرد” در واقع  سایتی است که پیوند بین استادکارها و علاقه مندانی که می خواهند در یک زمینه کارآموزی یا به اصطلاح شاگردی کنند را برقرار می کند. بد نیست شما هم در گوگل کلمه “استادکار شاگرد” را سرچ کنید و سری هم به سایت جدید ما بزنید.
خب امروز می خواهیم در مورد طرز کار یک قطعه دوست داشتنی و بسیار پرکاربرد به نام رله صحبت کنیم. تعریف علمی که از رله بیان می شود این است:

رله چیست؟

رله نوعی کلید الکتریکی سریع یا بی‌درنگ است که با هدایت یک مدار الکتریکی دیگر باز و بسته می‌شود.

از آنجایی که شاید شما هم مثل من از تعریف های علمی خوشتان نیاید یک تعریف ساده تر و خودمانی تر برای آن بیان می کنم که تا آخر عمر این تعریف از ذهنتان پاک نشود.

در واقع رله یک کلید تبدیل است، با این تفاوت که در کلید تبدیل به یک انسان نیاز است تا با دست خود، کلید تبدیل را فشار دهد. ولی در رله یک جریان برق این کلید را تغییر حالت می دهد. یعنی ما یک ولتاژ برق را به رله می دهیم و رله، کلیدی تبدیلی را که در داخل آن تعبیه شده است، برای ما خاموش و روشن می کند.

در رله های الکترومکانیکی، این ولتاژی که ما به رله می دهیم تا رله فعال شود، معمولاً ولتاژ کوچکی است ولی کلیدی که در داخل رله تغییر حالت پیدا می کند، می تواند جریان بزرگی را برای ما قطع و وصل کند.

بعداً خواهید دید که از این خاصیت چه استفاده های زیادی در برق ساختمان، برق صنعتی و الکترونیک می توان کرد.

اگر خاطرتان باشد در قسمت آموزش کلید تبدیل ، مدار داخلی یک کلید تبدیل را به صورت زیر طراحی کردیم. این مدار که نحوه عملکرد کلید تبدیل را نشان می دهد، در پایین نشان داده شده.

 

روش عملکرد کلید تبدیل

 

همان طور که می بینید. در کلید تبدیل، زمانی که کلید پایین است، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۲ در تماس است و وقتی کاربر کلید را تغییر حالت میدهد، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۱ تماس پیدا می کند.

خب حالا اگر ما دست کاربر را حذف کنیم و به جای آن یک بوبین قرار دهیم، در این حالت ما یک رله ساخته ایم. به طور خلاصه بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می کنیم خاصیت آهنربایی پیدا می کند و یک تیغه را به سمت خود جذب می کند.

شماتیک رله
همان طور که در تصویر بالا مشاهده می کنید، زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که از این به بعد به آن COM می گوییم به پایه NC وصل است و وقتی به بوبین برق می دهیم، تیغه داخل رله جابجا شده و این بار پایه POLE به پایه NO وصل می شود.

حتماً می پرسید خب این رله به چه دردی می خورد؟ بد نیست به مدار فتوسل معکوس نگاهی بیندازید و یکی از کاربردهای این قطعه الکترونیکی را مشاهده کنید. این قطعه در داخل چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترل ها و فتوسل ها استفاده می شود. اگر خاطرتان باشد در کتاب آموزش برق ساختمان هم از این قطعه در یکی از مدارات برق ساختمان استفاده کرده ایم.

 

رله های الکترومکانیکی در بازار به صورت مکعب های کوچکی ساخته می شوند که اندازه آنها حدوداً به بزرگی یک بند انگشت است. تعدادی از این رله ها را در پایین مشاهده می کنید.

رله 5 ولتی

یک رله ۵ ولت دی سی

 

رله 9 ولت DC
یک رله ۹ ولت دی سی

 

رله 12 ولت دی سی
یک رله ۱۲ ولت دی سی

قیمت این رله ها بسیار پایین است و می توانید با ۲ یا ۳ هزار تومان یکی از آنها را تهیه کنید. تمام رله هایی که در بالا مشاهده کردید ۵ پایه دارند. دو تا از پایه ها مربوط به بوبین داخل رله است که باید به این دو پایه یک ولتاژ مثبت و منفی DC وصل شود. و سه پایه دیگر هم مربوط به NC و NO و COM است. برای اینکه بتوانید این پایه ها را تشخیص دهید به تصویر زیر نگاه کنید.

پایه های رله 12 ولت

 

برد رله:

اگر حوصله لحیم کاری و اتصال سیم به پایه های این رله ها را ندارید می توانید از بردهای آماده استفاده کنید که برای هر کدام از پایه های آن یک ترمینال نصب شده و به راحتی می توانید سیم برق را به این ترمینال ها متصل کنید، در این صورت نیازی به لحیم کاری ندارید. یک نمونه از این برد رله ها را مشاهده می کنید.

رله 12 ولت dc

 

 

رله هایی که در بالا مشاهده کردید، به رله های تک کنتاکت الکترومکانیکی معروفند، چون عملکرد آنها از طریق یک عمل مکانیکی صورت می گیرد و یک تیغه فلزی در داخل این رله ها جابجا می شود. نوع دیگری از رله ها وجود دارند که به رله های الکترونیکی یا SSR معروفند. عملکرد این رله ها دقیقاً مانند رله های الکترومکانیکی ست با این تفاوت که در داخل آنها هیچ تیغه ای جابجا نمی شود یا اصطلاحاً هیچ قطعه مکانیکی در داخل آنها استفاده نشده است. به همین خاطر دارای طول عمر بالاتری نسبت به رله های قبلی هستند. تصویر یک رله SSR را در پایین مشاهده می کنید.

رله SSR

همانطور که روی این رله نوشته شده، این رله با یک ولتاژ ۳ الی ۳۲ ولت DC فعال می شود. برای فعال شدن آن هم کافیست که این ولتاژ به پایه های شماره ۳ (مثبت) و شماره ۴ (منفی) متصل شود. و وقتی که فعال شود پایه های شماره ۱ و ۲ را به همدیگر متصل می کند و می توانید جریانی تا ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کنید.

رله ها در انواع دیگری مثل دو کنتاکت، سه کنتاکت، چهار کنتاکت و… هم ساخته می شود و موارد استفاده خود را دارند. وقتی گفته می شود که یک رله دو کنتاکت است. یعنی در داخل آن رله دو تیغه حرکت می کنند پس در کل یک رله دو کنتاکت یعنی دو رله معمولی که در داخل یک رله تعبیه شده است. مثلاً تصویر یک رله سه کنتاکت را در پایین مشاهده می کنید.

رله سه کنتاکت فایندر

 

یک مدار ساده برای استفاده از رله:

فرض کنید که یک دستگاه برش آبی طراحی کرده اید. ولی زمانی که اپراتور در کار حال با این دستگاه است، به خاطر پاشیده شدن قطرات آب، اپراتور کاملاً خیس خواهد شد. و از این می ترسید که وقتی اپراتور با دست خیس به کلید این دستگاه دست بزند، دچار برقگرفتگی شود و می دانید که اگر شخصی در یک محیط مرطوب دچار برقگرفتگی شود، بایستی باقی مانده شخص را با جارو و خاک انداز جمع کرد. بنابراین می توانید به جای اینکه برق ۲۲۰ ولت را به کلید بیاورید، یک برق ۱۲ ولت DC ( که کاملاً بی خطر است) را ابتدا به کلید بدهید، آنگاه از کلید به یک رله وصل کنید، تا رله فعال شود و برق ۲۲۰ ولت را به دستگاه وصل کند. در این صورت این رله است که با برق ۲۲۰ ولت سروکار دارد نه خود اپراتور. البته نوع واقعی تر این مدار در برق صنعتی با کنتاکتور طراحی شده می شود.

 

یک مدار ساده دیگر را در پایین مشاهده می کنید که با رله دو کنتاکت طراحی شده. این مدار با هر بار تغییر حالت دادن کلید آن، جای مثبت و منفی را تغییر می دهد و جهت حرکت موتور را برعکس می کند.

چپگرد راستگرد موتور با رله

 



23 دیدگاه + فرستادن دیدگاه

  • سلام
    از اموزش خیلی ممنون
    یه سوال دارم تو خروجی چرا سه تا پایه هست مگر نباید دو تا باشه که برق ۲۲۰ ولت را به پایه خروجی و به دستگاه وصل کنیم که اگر ولتاژ ورودی بوبین تامین شد، بوبین برق را از طریق ۲ تا پایه به دستگاه وصل کند
    و اینکه برای یک لامپ بی زحمت بگین که پایه مشترک باید به چی وصل بشه
    ببخشید من یکم مبتدیم
    بازم از سایت و مطالب خوبتون ممنونم

    • سلام. چون یکی از پایه ها مشترکه و این پایه مشترک همیشه در حالتی که بوبین در حال تحریک نیست به یکی از پایه ها وصله (پایه NC) و وقتی بوبین تحریک میشه اون پایه مشترک به پایه NO وصل میشه.
      پایه مشترک به فاز ۲۲۰ ولت وصل میشه.

  • سلام من‌کتاب اموزش جامع برق ساختمان و سیستم های اعلان حریق رو سفارش دادم‌ولی موجود نداشتین قرار سد باهام‌تماس بگیرید ولی خبری نشد میشه کتاب رو برام بفرستین

    • سلام آقای رسولی. شنبه اول وقت واستون ارسال میشه.

  • با سلام …
    من میخام یک موتور کولر رو با استفاده از یک رله ۱۲ ولت خاموش و روشن کنم ..دراینجا یه سوال برام پیش میاد که از چه رله ای استفاده کنم که تیغه متحرک اون که بهش برق ۲۲۰ دادم و قراره موتور کولر رو قطع و وصل کنه جریانی رو که موتور میکشه تحمل کنه مخصوصا جریان راه اندازی موتور که معمولا چند برابر جریان نامی موتور هست

    • سلام. همین رله های کوچیکی که در بالا دیدید هم جوابگوی کار شما هست. این رله ها می تونن تا ۱۰ آمپر رو هم جواب بدن. و جریان راه اندازی یک کولر معمولی به ۱۰ آمپر نمیرسه.

  • با سلام میبخشین مدار بالا را میشه آسونتر توضیح بدین؟

    • سلام آقا محسن. کدوم مدار؟

  • سلام
    مهندس منظورم از از اجزا این بود که توضیح بدید که سیم‌های ورودی و خروجی در رله هایی که چند کنتاکتور هستند چگونه بایستی وصل بشن .مثلاً خونه شماره ۱ با کدام خونه مربوط میشه…
    ممنونم

    • انشاا… فردا مطلب بالا رو کاملترش می کنیم.

  • با سلام عرض احترام
    مهندس برای فهمیدن مطالب کتاب جامع برق ساختمان در چاپ جدید نیازی به خواندن سری قبلی این کتاب هست.
    تشکر

    • سلام. خیر نیازی نیست.

  • با سلام و عرض ادب
    مهندس کاش می‌شد در بحث رله هم مانند کنتاکتور اجزا آن را شفاف توضیح می‌دادید.
    سپاس

    • سلام محمود جان. کدوم قسمتش رو متوجه نشدید، بفرمایید بیشتر توضیح بدم.

  • سلام .با تمام احترام وتشکر از سایت آموزنده شما

  • سلام مهندس.
    ی چندتا چراغ داریم با فتوسل کار میکنن الان ی مدتیه که همیشه روشنن خاموش نمیشن. میشه راهنمای کنید چرا اینطور شدن.مرسی

    • سلام. یک بار برق ورودی به فتوسل رو قطع کنید اگر درست نشد باید فتوسل رو تعویض کنید.

  • اگر جای کام و تیغه باز یا بسته عوض شود چه اتفاقی میافتد؟ با تشکر

    • علیکم السلام. در این صورت فقط همون تیغه عمل میکنه. یعنی اگر اشتباهی جای کام و تیغه باز عوض بشه، فقط تیغه باز عمل می کنه.

  • بسیار مفید ، آموزنده بود !
    ممنون

  • سلام مهندس.تشکر و قدردانی فراوان بابت سایت خوبتون(هر سری بایست واقعا این جمله رو گفت)
    برنامه ای برای نصب دربهای جکی و کرکره ای دارین تو سایت؟

    • سلام دوست عزیز. این نظر لطف شماست.

      فعلاً نه.

  • دورود مرسی از این مطلب خیلی خیلی خیلی مفید,منتظر تکمیلش هستیم,هاها, فقط برای سپاس آمدم هااهاا

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



آمار بازدیدکنندگان

  • کاربران حاضر: 3
  • بازدید امروز: 10,920
  • بازدید دیروز: 12,057
  • بازدید ماه: 448,851
  • تاریخ به‌روزشدن سایت: تیر ۲۳, ۱۳۹۶

سایت استادکارُ شاگرد

آموزش برق ساختمان در اینستاگرام