دی
۱۵
۱۳۹۵

رله چیست؟ طرز کار رله

با عرض سلام و درود خدمت شما کاربران وفادار. ابتدا تشکر می کنیم بابت استقبال خوبی که از سایت “استادکارُ شاگرد” داشتید. سایت “استادکارُ شاگرد” در واقع  سایتی است که پیوند بین استادکارها و علاقه مندانی که می خواهند در یک زمینه کارآموزی یا به اصطلاح شاگردی کنند را برقرار می کند. بد نیست شما هم در گوگل کلمه “استادکار شاگرد” را سرچ کنید و سری هم به سایت جدید ما بزنید.
خب امروز می خواهیم در مورد طرز کار یک قطعه دوست داشتنی و بسیار پرکاربرد به نام رله صحبت کنیم. تعریف علمی که از رله بیان می شود این است:

رله چیست؟

رله نوعی کلید الکتریکی سریع یا بی‌درنگ است که با هدایت یک مدار الکتریکی دیگر باز و بسته می‌شود.

از آنجایی که شاید شما هم مثل من از تعریف های علمی خوشتان نیاید یک تعریف ساده تر و خودمانی تر برای آن بیان می کنم که تا آخر عمر این تعریف از ذهنتان پاک نشود.

در واقع رله یک کلید تبدیل است، با این تفاوت که در کلید تبدیل به یک انسان نیاز است تا با دست خود، کلید تبدیل را فشار دهد. ولی در رله یک جریان برق این کلید را تغییر حالت می دهد. یعنی ما یک ولتاژ برق را به رله می دهیم و رله، کلیدی تبدیلی را که در داخل آن تعبیه شده است، برای ما خاموش و روشن می کند.

در رله های الکترومکانیکی، این ولتاژی که ما به رله می دهیم تا رله فعال شود، معمولاً ولتاژ کوچکی است ولی کلیدی که در داخل رله تغییر حالت پیدا می کند، می تواند جریان بزرگی را برای ما قطع و وصل کند.

بعداً خواهید دید که از این خاصیت چه استفاده های زیادی در برق ساختمان، برق صنعتی و الکترونیک می توان کرد.

اگر خاطرتان باشد در قسمت آموزش کلید تبدیل ، مدار داخلی یک کلید تبدیل را به صورت زیر طراحی کردیم. این مدار که نحوه عملکرد کلید تبدیل را نشان می دهد، در پایین نشان داده شده.

 

روش عملکرد کلید تبدیل

 

همان طور که می بینید. در کلید تبدیل، زمانی که کلید پایین است، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۲ در تماس است و وقتی کاربر کلید را تغییر حالت میدهد، پیچ طلایی رنگ با پیچ نقره ای رنگِ شماره ۱ تماس پیدا می کند.

خب حالا اگر ما دست کاربر را حذف کنیم و به جای آن یک بوبین قرار دهیم، در این حالت ما یک رله ساخته ایم. به طور خلاصه بوبین یک سیم پیچ است که وقتی به آن برق وصل می کنیم خاصیت آهنربایی پیدا می کند و یک تیغه را به سمت خود جذب می کند.

شماتیک رله
همان طور که در تصویر بالا مشاهده می کنید، زمانی که برق بوبین قطع است، پایه POLE که از این به بعد به آن COM می گوییم به پایه NC وصل است و وقتی به بوبین برق می دهیم، تیغه داخل رله جابجا شده و این بار پایه POLE به پایه NO وصل می شود.

حتماً می پرسید خب این رله به چه دردی می خورد؟ بد نیست به مدار فتوسل معکوس نگاهی بیندازید و یکی از کاربردهای این قطعه الکترونیکی را مشاهده کنید. این قطعه در داخل چشم راه پله، تایمر راه پله، ریموت کنترل ها و فتوسل ها استفاده می شود. اگر خاطرتان باشد در کتاب آموزش برق ساختمان هم از این قطعه در یکی از مدارات برق ساختمان استفاده کرده ایم.

 

رله های الکترومکانیکی در بازار به صورت مکعب های کوچکی ساخته می شوند که اندازه آنها حدوداً به بزرگی یک بند انگشت است. تعدادی از این رله ها را در پایین مشاهده می کنید.

رله 5 ولتی

یک رله ۵ ولت دی سی

 

رله 9 ولت DC
یک رله ۹ ولت دی سی

 

رله 12 ولت دی سی
یک رله ۱۲ ولت دی سی

قیمت این رله ها بسیار پایین است و می توانید با ۲ یا ۳ هزار تومان یکی از آنها را تهیه کنید. تمام رله هایی که در بالا مشاهده کردید ۵ پایه دارند. دو تا از پایه ها مربوط به بوبین داخل رله است که باید به این دو پایه یک ولتاژ مثبت و منفی DC وصل شود. و سه پایه دیگر هم مربوط به NC و NO و COM است. برای اینکه بتوانید این پایه ها را تشخیص دهید به تصویر زیر نگاه کنید.

پایه های رله 12 ولت

 

برد رله:

اگر حوصله لحیم کاری و اتصال سیم به پایه های این رله ها را ندارید می توانید از بردهای آماده استفاده کنید که برای هر کدام از پایه های آن یک ترمینال نصب شده و به راحتی می توانید سیم برق را به این ترمینال ها متصل کنید، در این صورت نیازی به لحیم کاری ندارید. یک نمونه از این برد رله ها را مشاهده می کنید.

رله 12 ولت dc

 

 

رله هایی که در بالا مشاهده کردید، به رله های تک کنتاکت الکترومکانیکی معروفند، چون عملکرد آنها از طریق یک عمل مکانیکی صورت می گیرد و یک تیغه فلزی در داخل این رله ها جابجا می شود. نوع دیگری از رله ها وجود دارند که به رله های الکترونیکی یا SSR معروفند. عملکرد این رله ها دقیقاً مانند رله های الکترومکانیکی ست با این تفاوت که در داخل آنها هیچ تیغه ای جابجا نمی شود یا اصطلاحاً هیچ قطعه مکانیکی در داخل آنها استفاده نشده است. به همین خاطر دارای طول عمر بالاتری نسبت به رله های قبلی هستند. تصویر یک رله SSR را در پایین مشاهده می کنید.

رله SSR

همانطور که روی این رله نوشته شده، این رله با یک ولتاژ ۳ الی ۳۲ ولت DC فعال می شود. برای فعال شدن آن هم کافیست که این ولتاژ به پایه های شماره ۳ (مثبت) و شماره ۴ (منفی) متصل شود. و وقتی که فعال شود پایه های شماره ۱ و ۲ را به همدیگر متصل می کند و می توانید جریانی تا ۲۵ آمپر را با آن قطع و وصل کنید.

رله ها در انواع دیگری مثل دو کنتاکت، سه کنتاکت، چهار کنتاکت و… هم ساخته می شود و موارد استفاده خود را دارند. وقتی گفته می شود که یک رله دو کنتاکت است. یعنی در داخل آن رله دو تیغه حرکت می کنند پس در کل یک رله دو کنتاکت یعنی دو رله معمولی که در داخل یک رله تعبیه شده است. مثلاً تصویر یک رله سه کنتاکت را در پایین مشاهده می کنید.

رله سه کنتاکت فایندر

 

یک مدار ساده برای استفاده از رله:

فرض کنید که یک دستگاه برش آبی طراحی کرده اید. ولی زمانی که اپراتور در کار حال با این دستگاه است، به خاطر پاشیده شدن قطرات آب، اپراتور کاملاً خیس خواهد شد. و از این می ترسید که وقتی اپراتور با دست خیس به کلید این دستگاه دست بزند، دچار برقگرفتگی شود و می دانید که اگر شخصی در یک محیط مرطوب دچار برقگرفتگی شود، بایستی باقی مانده شخص را با جارو و خاک انداز جمع کرد. بنابراین می توانید به جای اینکه برق ۲۲۰ ولت را به کلید بیاورید، یک برق ۱۲ ولت DC ( که کاملاً بی خطر است) را ابتدا به کلید بدهید، آنگاه از کلید به یک رله وصل کنید، تا رله فعال شود و برق ۲۲۰ ولت را به دستگاه وصل کند. در این صورت این رله است که با برق ۲۲۰ ولت سروکار دارد نه خود اپراتور. البته نوع واقعی تر این مدار در برق صنعتی با کنتاکتور طراحی شده می شود.

 

یک مدار ساده دیگر را در پایین مشاهده می کنید که با رله دو کنتاکت طراحی شده. این مدار با هر بار تغییر حالت دادن کلید آن، جای مثبت و منفی را تغییر می دهد و جهت حرکت موتور را برعکس می کند.

چپگرد راستگرد موتور با رله



38 دیدگاه + فرستادن دیدگاه

  • سلام.من یه مشکل داشتم ممنون میشم راهنمایی کنید.
    من یه مدار دارم تو ماشین که کارش انتقال برق از دینام به یه باطری ۷۰ امپری ۱۲ ولت و از اونجا به مصرف کننده ها.تو مسیر انتقال برق ۳ رله ۱۲ ولتی به کار گرفته شده.مشکل من اینه که برق به میزان ۱۳ ولت تا زیر پایه رله میاد ولی روی باطری نمیاد رله ها هم چک کردم به نظرم سالم اگر میشه راهنمایی میاد

    • سلام. همه قسمت های مدار باید چک بشه. و این رو باید به یک الکترونیک کار نشون بدید.

  • سلام. فرق بین dry contact با wet با توضیحات لطفا توضیح دهید باتشکر

  • سلام مهندس.من یه مشکلی واسم پیش اومده لطفا جواب بدین.من یک ماشین راه سازی درست کردم گریدر وباکنترل ازراه دور ۲۷ مگاهرتزی کار میکن مشکل اینجاست که من ولتاژبردم ۴.۷ولته که نمیتونه گیربکسو بچرخونه وخیلی ضعیفه این کنترل عقب وجلو میکنه یعنی جای مثبت ومنفی تغییر میکنه میخواستم یه ولتاژ۸ولت بهش ازضافه کنم که موتورو بچرخونه از چه رله ای استفاده کنم که ولتاژوبهش برسه ومثبتو منفی تغییربده یعنی رله تحریک کنندش ۵ ولت باشه وپایه هاش برام مشخص بشه که ورودی وخروجیش معلوم باشه باتشکراز سایت خوبتون

    • سلام. یک رله شیشه ای کوچیک هم می تونه جوابگوی کار شما باشه.
      شما باید رله ای تهیه کنید که بوبین اون با ۵ ولت تحریک بشه.

  • سلام جناب مهندس.امیدوارم روز به روز پیشرفت کنین.
    من سوالم اینه که اگه بخوام حدود چهل عدد لامپ را با ریموت کنترل روشن و خاموش کنم باید چکار کنم؟ممنون اگه جواب بدین.

    • سلام آقا مهدی. ممنونم از شما.
      کافیه از یک کنتاکتور استفاده کنید. یعنی با ریموت کنترل کنتاکتور رو فعال کنید تا کنتاکتور برق هر تعداد چراغی رو که بخوایین واستون روشن کنه. اگه مطلب کنتاکتور در مدار فتوسل رو هم مطالعه کنید روش اتصال کنتاکتور رو یاد می گیرید.

  • سلام.من ماژول رله رو خریداری کردم و اون رو به برد آردوینو وصل کردم.حالا من فرمان خاموش و روشن شدن رله رو با استفاده از برد آردوینو انجام دادم.حالا میخوام با استفاده از رله فن یا لامپ رو خاموش و روشن کنم.لطفا راهنمایی کنید که چطور سیم های یک لامپ یا فن رو به پایه های com و no ماژول رله وصل کنم.

    • سلام. اگر تونسته باشید رله رو با برد آردوینو کنترل کنید، بقیش دیگه کار خاصی نداره.
      کافیه سیم فازی که میره به لامپ (یا هر مصرف کننده دیگه ای) رو قطع کنید و یک سرش رو بزنید به ترمینال COM و یک سرش رو بزنید به ترمینال NO

  • با سلام
    میخوام خوشبو کننده هوای سرویس بهداشتی رو برقی بکنم، چون دائم باتری تموم می کنه و این موضوع اذیت کننده شده، میشه نحوه انجام این کار رو توضیح بدین. متشکرم

    • سلام. روش کار خیلی راحته. روی باتری اون رو نگاه کنید و ببینید که چند ولته؟ مثلاً اگر ۹ ولت یا ۱۲ ولت باشه می تونید یک آداپتور ۹ یا ۱۲ ولت بگیرین و سیم های خروجی آداپتور رو مستقیم به محل اتصال باتری وصل کنید. آداپتور با هر ولتی که بخوایین تویه بازار هست.

  • با سلام خدمت آقای مهندس و تشکر بابت زحماتتون
    مهندس میشه یه توضیحی بدید که آیا میشه یه رله برعکس کار کنه؟ یعنی برق ۲۲۰ ولت بهش وصل کنیم و موقع قطع برق ۲۲۰ ولت به طور خودکار سیستم از برق ۱۲ ولت تغضیه کنه؟ یعنی میخوام برق ۲۲۰ ولت اصلا داخل سیستم نیاد وفقط موقع قطع برق به طور خودکار جریان ۱۲ ولت وارد سیستم بشه

    • سلام علی جان. بله امکان پذیره. کافیه یک رله صنعتی ۲۲۰ ولت بگیرین. بوبین این رله ها با ۲۲۰ ولت AC تحریک میشه. بعدش کافیه برق ۲۲۰ ولت رو به پایه های ورودی اون بدید. و سپس سیم ۱۲ ولت مثبت رو به پایه COM وصل کنید و از پایه NC خروجی ۱۲ ولت رو بگیرین و به دستگاه مورد نظرتون وصل کنید. سیم ۱۲ ولت منفی رو هم به صورت مستقیم به دستگاه مورد نظرتون وصل کنید. در این صورت وقتی برق ۲۲۰ ولت وصله، پایه COM به پایه NO متصل میشه، که مورد استفاده شما نیست. و وقتی برق ۲۲۰ ولت قطع میشه پایه COM به NC وصل میشه و برق ۱۲ ولت وارد سیستم میشه.

  • سلام و با تشکر از توضیحاتتون
    من یه دستگاه اره میزی ۹۰۰ وات دارم، میخوام با استفاده از رله تو سیم سیار حالتی رو ایجاد منم که به محض روشن شدن دستگاه برق جارو برقی ۱۵۰۰ واتم هم برقرار بشه و جارو برای مکش چوب اره ها روشن بشه. امکانش هست؟ میتونید راهنماییم کنید دقیقا برای این دستگاهها چه رله ای باید بگیرم؟

    • سلام آقا مصطفی.ممنونم ازتون.ولی این مداری که شما فرمودین که نیازی به رله نداره.کافیه از برگشتی کلید اره، به جاروبرقی وصل کنید. در این صورت به محض روشن شدن اره، جارو برقی هم روشن میشه.

  • سلام
    از اموزش خیلی ممنون
    یه سوال دارم تو خروجی چرا سه تا پایه هست مگر نباید دو تا باشه که برق ۲۲۰ ولت را به پایه خروجی و به دستگاه وصل کنیم که اگر ولتاژ ورودی بوبین تامین شد، بوبین برق را از طریق ۲ تا پایه به دستگاه وصل کند
    و اینکه برای یک لامپ بی زحمت بگین که پایه مشترک باید به چی وصل بشه
    ببخشید من یکم مبتدیم
    بازم از سایت و مطالب خوبتون ممنونم

    • سلام. چون یکی از پایه ها مشترکه و این پایه مشترک همیشه در حالتی که بوبین در حال تحریک نیست به یکی از پایه ها وصله (پایه NC) و وقتی بوبین تحریک میشه اون پایه مشترک به پایه NO وصل میشه.
      پایه مشترک به فاز ۲۲۰ ولت وصل میشه.

  • سلام من‌کتاب اموزش جامع برق ساختمان و سیستم های اعلان حریق رو سفارش دادم‌ولی موجود نداشتین قرار سد باهام‌تماس بگیرید ولی خبری نشد میشه کتاب رو برام بفرستین

    • سلام آقای رسولی. شنبه اول وقت واستون ارسال میشه.

  • با سلام …
    من میخام یک موتور کولر رو با استفاده از یک رله ۱۲ ولت خاموش و روشن کنم ..دراینجا یه سوال برام پیش میاد که از چه رله ای استفاده کنم که تیغه متحرک اون که بهش برق ۲۲۰ دادم و قراره موتور کولر رو قطع و وصل کنه جریانی رو که موتور میکشه تحمل کنه مخصوصا جریان راه اندازی موتور که معمولا چند برابر جریان نامی موتور هست

    • سلام. همین رله های کوچیکی که در بالا دیدید هم جوابگوی کار شما هست. این رله ها می تونن تا ۱۰ آمپر رو هم جواب بدن. و جریان راه اندازی یک کولر معمولی به ۱۰ آمپر نمیرسه.

  • با سلام میبخشین مدار بالا را میشه آسونتر توضیح بدین؟

    • سلام آقا محسن. کدوم مدار؟

  • سلام
    مهندس منظورم از از اجزا این بود که توضیح بدید که سیم‌های ورودی و خروجی در رله هایی که چند کنتاکتور هستند چگونه بایستی وصل بشن .مثلاً خونه شماره ۱ با کدام خونه مربوط میشه…
    ممنونم

    • انشاا… فردا مطلب بالا رو کاملترش می کنیم.

  • با سلام عرض احترام
    مهندس برای فهمیدن مطالب کتاب جامع برق ساختمان در چاپ جدید نیازی به خواندن سری قبلی این کتاب هست.
    تشکر

    • سلام. خیر نیازی نیست.

  • با سلام و عرض ادب
    مهندس کاش می‌شد در بحث رله هم مانند کنتاکتور اجزا آن را شفاف توضیح می‌دادید.
    سپاس

    • سلام محمود جان. کدوم قسمتش رو متوجه نشدید، بفرمایید بیشتر توضیح بدم.

  • سلام .با تمام احترام وتشکر از سایت آموزنده شما

  • سلام مهندس.
    ی چندتا چراغ داریم با فتوسل کار میکنن الان ی مدتیه که همیشه روشنن خاموش نمیشن. میشه راهنمای کنید چرا اینطور شدن.مرسی

    • سلام. یک بار برق ورودی به فتوسل رو قطع کنید اگر درست نشد باید فتوسل رو تعویض کنید.

  • اگر جای کام و تیغه باز یا بسته عوض شود چه اتفاقی میافتد؟ با تشکر

    • علیکم السلام. در این صورت فقط همون تیغه عمل میکنه. یعنی اگر اشتباهی جای کام و تیغه باز عوض بشه، فقط تیغه باز عمل می کنه.

  • بسیار مفید ، آموزنده بود !
    ممنون

  • سلام مهندس.تشکر و قدردانی فراوان بابت سایت خوبتون(هر سری بایست واقعا این جمله رو گفت)
    برنامه ای برای نصب دربهای جکی و کرکره ای دارین تو سایت؟

    • سلام دوست عزیز. این نظر لطف شماست.

      فعلاً نه.

  • دورود مرسی از این مطلب خیلی خیلی خیلی مفید,منتظر تکمیلش هستیم,هاها, فقط برای سپاس آمدم هااهاا

برای ارسال سوال، نظر، انتقاد، پیشنهاد، از فرم زیر استفاده کنید

فقط به سوالاتی پاسخ داده می شود که مرتبط با موضوع فوق باشد.


آخرین سوالات پاسخ داده شده

محصولات آموزش برق و سیستم های حفاظتی

هدیه رایگان سایت

هم می توانید از برق کشی لذت ببرید و هم از آن درآمد خوبی کسب کنید.
اگر:
کتاب آموزش جامع برق ساختمان را خوانده باشید. برای دریافت رایگان فصل اول این کتاب در ایمیل خود، کافیست آدرس ایمیلتان را وارد کنید.



آمار بازدیدکنندگان

  • کاربران حاضر: 1
  • بازدید امروز: 7,477
  • بازدید دیروز: 13,309
  • بازدید ماه: 388,973
  • تاریخ به‌روزشدن سایت: آبان ۱, ۱۳۹۶

سایت استادکارُ شاگرد

آموزش برق ساختمان در اینستاگرام